'Triest als dit alles verloren gaat'

RHEDEN - Opkomst en ondergang van de industrie, daarover hoef je zeker de oudere inwoners van Rheden niets te vertellen. Bedrijven die eens werkgelegenheid en - betrekkelijke - welvaart brachten, zijn failliet, sterk ingekrompen of hebben de Gelderse plaats de rug toegekeerd.

Dat lijkt op den duur te wennen. En toch kwam het deze week als een schok, de mededeling dat Thomassen International binnen een paar maanden het predikaat van grootste werkgever zal verliezen. Over acht jaar is het bedrijf een eeuw in Rheden gevestigd, maar niemand durft te zeggen of Thomassen dat jubileum nog haalt.

Op het plein van het fabriekscomplex staat een metershoge pilaar met daarop een man die een vurig paard in bedwang probeert te houden. Aangeboden door het personeel bij gelegenheid van het 50-jarig bestaan.

Thomassen is voor Rheden wat Philips voor Eindhoven is - met dien verstande dat Thomassen niet verhuist, maar wel fors gaat inkrimpen. Van de 860 werknemers zullen waarschijnlijk enkele honderden hun baan verliezen. Er zijn te veel aanbieders op de markt van gasturbines en energiecentrales. Die overcapaciteit is nog verergerd door de financiële crisis in Azië. Bestellingen zijn op de lange baan geschoven of zelfs ingetrokken. Onzekerheid over de toekomst, dat is het directe lot van honderden gezinnen van werknemers, toeleveringsbedrijven, middenstand, feitelijk van heel Rheden.

De gemeente kampt al met een hoge werkloosheid van 10 procent. “Zelfs bij de minst ongunstige ontwikkeling bij Thomassen zal dat percentage weer stijgen, terwijl het juist iets beter ging”, zegt wethouder Ad Lammers. De gemeente kan de inkrimping eigenlijk niet gebruiken: de bevolking vergrijst, neemt in aantal af en kent een hoge werkloosheid. Als die trend zich doorzet, komen voorzieningen zoals onderwijs en cultuur in het gedrang. Voor de gemeente is het een geluk bij een ongeluk dat andere bedrijven in Rheden tientallen vacatures hebben.

Thomassen International opereert - zoals dat heet - in een zeer conjunctuurgevoelige markt. Het aantal werknemers maakt dat duidelijk. Begin jaren tachtig bood het bedrijf, onderdeel van het roemruchte Rijn-Schelde-Verolme-concern, aan zo'n 1400 mensen werk. “Toen ze met Verolme begonnen, zei mijn vader al: nou gaan we naar de haaien. Je ziet het, hij heeft gelijk gekregen”, zegt een oudere dame terwijl ze op de Dorpsstraat de supermarkt verlaat. Tien jaar geleden trof Thomassen het eerste massa-ontslag. Van de machtige industrie bleef nog maar een schamel beetje over, met driehonderd werknemers. Keurig meedrijvend met het economisch tij is dat aantal de afgelopen jaren weer bijna verdriedubbeld. Tot directeur G. Kroese zijn nieuwjaarstoespraak aangreep om het slechte nieuws over te brengen. Het mes gaat opnieuw en diep in het personeelsbestand. De nadruk komt te liggen op service en onderhoud van gasturbines en compressoren, ten nadele van de productie.

De - anonieme - reacties binnen het bedrijf zijn gelaten, maar ook bitter. “Dan denk je dat je het door eigen inzet en hard werken aardig voor elkaar hebt, je zit aan de top van wat je kunt verdienen en dan loop je over twee jaar misschien wel bij de sociale dienst”, zegt een productiemedewerker. Tot nu toe is hij alle reorganisaties ongeschonden doorgekomen. “Toen we teruggingen naar driehonderd mensen, was het verhaal: flexibel zijn, geen hokjes meer. Dat heeft maar kort geduurd. Zodra het weer wat beter ging, kwamen de hokjes terug en de chefjes en de bureaucratie. We zijn weer te groot geworden.”

Ook het fabriekscomplex aan de Havelandesweg weerspiegelt de slingerbeweging. Overal zijn tijdelijke gebouwen en lokaaltjes neergezet, soms tweehoog. Arbeiderswoningen zijn strak tegen de productiehallen aangebouwd. De meeste werknemers zijn allang vertrokken naar ruimere huizen elders in Rheden en omgeving.

Zeker de 150 ingeleende werknemers houden er rekening mee dat ze op korte termijn naar een andere streek moeten verhuizen om gelijkwaardig werk te vinden. De nodige gedetacheerden hebben al ervaring met saneringen, bijvoorbeeld bij Stork en Akzo. “Wij zijn flexibel. In deze regio zijn de mogelijkheden niet zo groot. Als het nodig is, gaan we naar de Randstad, maar ik zou liever hier blijven wonen.” Thomassen International kan de ingeleende krachten overigens niet collectief aan de dijk kan zetten, omdat ze veelal gespecialiseerd werk doen en vitale posities bekleden. “We zullen toch eerst de projecten moeten afronden waarvoor we zijn ingehuurd, anders krijgt Thomassen flinke schadeclaims van de opdrachtgevers.” Dat weerhoudt werknemers, vooral de jongeren met een goede opleiding, er niet van om zodra ze de kans krijgen bij een andere baas te gaan werken.

Alsof er niets aan de hand is, lopen de leerlingen van de bedrijfsschool joelend naar de kantine. Thomassen biedt onderdak aan de school waar personeel voor meerdere Rhedense bedrijven wordt opgeleid. Wie bij Thomassen niet terecht kan, heeft op dit moment een goede kans om door te schuiven naar Rheden Beton, Meteoor of Rheden Steel. Het aantrekken van de arbeidsmarkt is een geluk bij een ongeluk, al kan secretaris P. de Vries van de Industriële Club Rheden nog niet aangeven of er voldoende aanbod van werk is als over een maand of drie honderden werkzoekenden zich aandienen. “Bij Thomassen werkt technisch hoog geschoold personeel. Ik weet dat bedrijven in de regio koortsachtig op zoek zijn naar nieuw personeel, al zal dat het vertrek niet minder schrijnend maken.”

Een oudere productiemedewerker kan dat laatste beamen. Hij hoopt volgend jaar zijn veertig dienstjaren vol te maken bij dit “ondanks alles prachtige bedrijf”. Triest zou het zijn, zegt hij “als dit alles verloren gaat”.