ING moet Barings grondig doorlichten

AMSTERDAM - Het Nederlandse ING-concern mag als eerste onderhandelen over de overname van van de failliete Britse zakenbank Barings. Dan zal echter flink wat puin moeten worden geruimd. Want langzamerhand wordt duidelijk dat de leiding van Barings zelf indirect op grote schaal tot de eigen ondergang heeft bijgedragen.

De top van Barings heeft de 28-jarige Nick Leeson, effectenhandelaar op het bijkantoor in Singapore, gebrandmerkt als aanstichter van de ineenstorting van de wereldwijd opererende Britse bank. Hij zou op grote schaal uit naam van de bank hebben gespeculeerd met ingewikkelde termijncontracten op het koersverloop van de Japanse aandelenindex Nikkei.

Maar het heeft er inmiddels alle schijn van dat het hoofdkantoor in Londen daarvoor Leeson ook alle benodigde financiële middelen ter hand heeft gesteld. Ook zou banktop hebben nagelaten effectieve controle op Leesons doen en laten in te stellen. Nota bene ondanks een accountantsrapport van Coopers & Lybrand uit augustus vorig jaar, waarin al werd gewaarschuwd voor 'onregelmatigheden' in de boekhouding van het filiaal in Singapore.

De Britse zakenkrant Financial Times meldde gisteren dat Barings van eind januari tot vorige week in totaal voor 850 miljoen dollar bij andere banken heeft geleend. Naar wordt aangenomen is een groot deel van dit bedrag door de top aangewend om Leeson bij zijn steeds omvangrijker termijntransacties in staat te stellen tegemoet te komen aan de snel oplopende financiële verplichtingen (zogeheten margin calls) van Barings bij de effectenbeurzen van Singapore en Osaka. Ook het Japanse ministerie van financiën heeft de indruk dat de leningen die Barings recent bij banken in Tokio opnam, voor dit doel werden gebruikt.

Tot dusver werd in bankkringen aangenomen dat Leeson zijn - door hun exorbitante omvang steeds riskantere - termijnposities had opgebouwd in opdracht en voor risico van klanten. Maar nu komt een beeld naar voren waarbij Leeson wel degelijk aan zijn superieuren in Londen heeft verteld dat het ging om risico's voor de bank zelf. Anders zou ook niet te begrijpen zijn dat de bankleiding bereid was zelf met geld op tafel te komen om te kunnen voldoen aan de door Leeson veroorzaakte oplopende margin calls van de beurzen.

De 'fraude', waaraan Leeson zich schuldig zou hebben gemaakt, moet zijn geweest dat hij zijn bazen in Londen in de waan liet dat de risico's die hij was aangegaan zoals het in banktaal heet, gehedged waren. Dat wil zeggen tegen elkaar wegvielen, bijvoorbeeld doordat hij in Osaka speculeerde op een dalende Nikkei-index en in Singapore juist op een stijging. Maar naar het schijnt was hij, anders dan zijn instructies luidden, op eigen houtje steeds grotere niet-afgedekte posities gaan innemen. En heeft hij dat tegenover het hoofdkantoor in Londen, al dan niet op basis van vervalste documenten, weten te verhullen.

Dat hedgen, afdekken van risico's door het op verschillende markten innemen van tegengestelde posities, was ook de oorspronkelijke opdracht die Leeson bij zijn werk voor Barings in Singapore had meegekregen. En hij had daarbij de afgelopen jaren veel geld verdiend door te profiteren van kleine prijs- en margeverschillen tussen de verschillende beurzen in het Verre Oosten.

Mogelijk heeft de leiding in Londen het niet aangedurfd de zo succesvol werkende handelaar Leeson onder hetzelfde interne toezicht te plaatsen dat elders in de bankwereld gebruikelijk schijnt te zijn. In plaats daarvan werd het Leeson toegestaan zijn eigen politieagent te spelen.

Gezien dit falen van de directie van Barings zou het niet onverstandig zijn als ING bij zijn boekenonderzoek bij Barings grondig nagaat, of het ook elders in deze 4 000 werknemers tellende bank aan de nodige interne controle en discipline ontbreekt.