Het Westland...

De nog ruwe visie die minister De Boer maandag in deze krant ontvouwde over de ruimtelijke ordening en de reacties daarop laten andermaal zien hoe het in een klein land woekeren met de ruimte is. Het is nauwelijks nog mogelijk iets te ondernemen zonder aan allerlei gevestigde belangen te raken of op bestuurlijke, economische of andere hindernissen te stuiten. Wie toch de politieke moed toont andere richtingen te suggereren, wordt prompt geconfronteerd met heftige weerstanden.

Minister De Boer heeft dat ondervonden na haar suggestie dat er in het Westland op den duur eigenlijk geen ruimte meer is voor de glastuinbouw. Tweede-Kamerleden riepen haar vanwege die suggestie onmiddellijk ter verantwoording. Geheel onterecht was dat op zich niet. De glastuinders in het Westland liggen al enige jaren onder vuur en wie zou het hun kwalijk nemen dat ze van de overheid willen weten waar ze aan toe zijn.

Dat volksvertegenwoordigers aan de ongerustheid in dit gebied uiting geven behoort tot hun taak. Tegelijk is duidelijk dat de politiek, gezien de steeds schaarser wordende ruimte, fundamentele keuzen zal moeten maken, die hoe dan ook voor bepaalde sectoren diep en pijnlijk zullen insnijden. Minister De Boer toont in het vraaggesprek met deze krant dat ze haar hoofd niet in het zand steekt en vooruitziet. Aan de keuze die zij schetst, valt uiteindelijk niet te ontkomen.

Wat de glastuinbouw betreft, gaat ze overigens minder ver dan haar voorganger Alders, die al eens opperde dat deze agrarische industriesector vanwege de belasting van het milieu zal moeten verdwijnen. De Boer heeft het alleen over een verplaatsing, waarbij ze het gebied rond Emmen op het oog heeft. Dat maakt de vraag niet overbodig of de glastuinbouw in Nederland op den duur overlevingskansen heeft.

Het telen en kweken van fruit, bloemen en siergewassen onder glas is in alle opzichten duur en zelfs duurder geworden sinds de overheid zwaardere milieu-eisen stelt en de inzet van goedkope illegale arbeidskrachten door forse sancties vrijwel onmogelijk heeft gemaakt. Daarnaast laat de internationale concurrentie zich steeds heviger gevoelen. Oerhollandse bloemen als anjers en chrysanten worden in landen als Israël en Kenia veel goedkoper gekweekt en komen dan ook bij bossen op de Nederlandse markt. Hetzelfde geldt voor tomaten en aardbeiden uit landen rond de Middelandse zee.

De politiek loopt liever nog wat rond lastige vragen als deze heen en ook minister De Boer heeft gisteren in de Tweede Kamer laten weten dat het met de toekomst van het Westland zo'n vaart niet zal lopen. De glastuinbouw levert met de export van haar produkten nog altijd miljarden voor de Nederlandse economie op en wie waagt het een kip die gouden eieren legt te slachten. Dat neemt niet weg dat de vraag onder ogen moet worden gezien of deze sector op den duur houdbaar is.

...en Nederland

Het rumoer zou bijna doen vergeten dat minister De Boer haar opmerkingen maakte in relatie tot de ruimtelijke ordening. De visie die ze daarop geeft, betekent een forse breuk met het tot nu gevoerde beleid. Die breuk komt erop neer dat we àf moeten van het bouwen van eengezinswoningen met tuin. In plaats daarvan pleit ze voor gestapelde bouw tegen de steden aan.

Deze keuze, die gezien de schaarse ruimte en de groeiende behoefte aan woningen ook onontkoombaar lijkt, valt toe te juichen. Zij sluit aan bij het streven het gebruik van de auto tussen de woon- en werkplek terug te dringen en het openbaar vervoer sterk te stimuleren. Het perspectief wordt nog aantrekkelijker, waar de minister niet denkt aan de fantasieloze stapelbouw uit de jaren zestig, maar aan de veel aantrekkelijker Berlage-bouw uit de jaren twintig en dertig, waarvan in een aantal steden nog fraaie voorbeelden te zien zijn.

Het is hoog tijd dat over de toekomstige ruimtelijke ordening van Nederland een grondig politiek debat plaatsvindt, waarin keuzen voor langere tijd worden gemaakt. Burgers en bedrijven, zoals de glastuinbouwers in het Westland, mogen weten waar ze aan toe zijn. Minister De Boer heeft afgelopen maandag in deze krant voor dat debat de aftrap gegeven. Dat valt in haar te prijzen.