'Nederland is te klein voor zoveel algemene zenders'

Eigenlijk vindt Lex Harding de positie van de mensen die beslissen over de toegang tot de kabel absurd. De directeur van televisiestation The Music Factory, eigendom van Arcade, was een half jaar bezig om op de Amsterdamse kabel te komen. Dat lukte pas afgelopen woensdag. “Kabelexploitanten klagen vaak over ruimtegebrek, maar dat argument klopt niet.”

Harding: “Het gaat zó moeizaam. Wat is zinvolle benutting van een kabelnet? Amstelveen besloot The Music Factory te weigeren. Ze gaven liever een Chinees, Japans en Arabisch station door, waarmee een publiek van nog geen tweeduizend mensen tevreden wordt gesteld. Het is van de zotte dat wij met zulke stations moeten concurreren.”

Met Amsterdam erbij bestrijkt The Music Factory zestig procent van de kabelnetten. Dat moet in april tachtig procent zijn. TV 10 Gold, waarvan Harding inmiddels ook directeur is en eveneens van Arcade, loopt op dit moment nog achter op deze cijfers, maar is volgens Harding bezig met een inhaalslag.

Hoe vermoeiend ook, Harding - vijftig jaar geleden als zoon van een boomkweker geboren met de naam Lodewijk den Hengst - houdt van pionieren. Dat noemt hij 'kansen benutten'. In die zin was Veronica een ideale werkgever. De financieel niet onaantrekkelijke positie van Veronica-pionier combineerde hij met het aan elkaar praten van platen.

En ook was hij even betrokken bij Veronique, een van de eerste scheuten van gelegaliseerde commerciële televisie in Nederland. Veronique werd later RTL 4. In 1989 verliet Harding Veronica, nam oude kameraden mee naar het nieuwe commerciële station Radio 538, vernoemd naar een oude etherfrequentie van Veronica. Met zijn huidige postitie als directeur van het muziekstation The Music Factory en de gouwe-ouwen-zender TV 10 Gold is Harding feitelijk weer terug bij het begin. Twee bescheiden stations, een overzichtelijk personeelsbestand en geen eindeloze vergaderingen over futiliteiten.

Het kantoor van Harding is in de voormalige Bussumse studio Concordia, waar Willem Duys en Mies Bouwman voor het eerst voor de televisiecamera stonden. Hardings vertrek is bescheiden ingericht. Een kleine laptop op het bureau piept ieder uur een riedeltje, maar wordt overstemd door het geluid van The Music Factory op de televisie in de hoek van het kantoor. Lex Harding móet er tijdens het interview voortdurend naar kijken, steeds dwalen zijn ogen af naar het beeld.

“Die clips zie ik niet echt. Beroepsdeformatie.” Harding wil volgen hoe zijn veejays (een discjockey die het op de televisie doet) het er van af brengen. “Zo viel mij vanochtend op dat Isabelle iets met haar haren heeft gedaan. Ze heeft het rood geverfd en zag er goed uit. Isabelle presenteert in een ander decor. Daarin komt ze beter tot haar recht. Ineens zag ik een mooie vrouw.”

Het zijn in meerdere opzichten goede dagen voor Harding. Woensdag waren The Music Factory en TV 10 Gold voor het eerst te zien op het Amsterdamse kabelnet. Even daarvoor kwam zijn benoeming als managing director van TV 10 Gold af. Wat Harding nu precies wil met dat station is nog onduidelijk, hij verontschuldigt zich dat hij nog veel moet overleggen. Harding weet alleen dat TV 10 Gold ogenblikkelijk een voetbalzender wordt wanneer de KNVB besluit de voetbalrechten aan Arcade te gunnen.

“Ik heb tegen Herman Heinsbroek (bestuursvoorzitter Arcade, red.) gezegd: 'Als wij het voetbal krijgen, zorg ik ervoor dat daar een tv-station omheen komt dat vreselijk succesvol is. Pas dàn gaan we werkelijk de concurrentie aan, blijf je niet een station dat genoeg heeft aan een klein marktaandeel. Dan gaan we naar twintig procent en worden we een mannenstation; met weinig plek voor Peyton Place. Maar eerlijk, ik heb geen idee hoe groot de kans is dat Arcade de voetbalrechten krijgt. Worden we serieus genomen, of serieus genomen?”

Bij nader inzien lijkt het hem ook ondenkbaar dat voetbal niet meer bij de publieke omroep te zien is. Dat zal voor maar heel weinig mensen te verteren zijn, laat staan in Den Haag. De politiek financiert immers zowel de publieke omroep als de sport. De subsidiepotjes zullen gesloten worden wanneer commerciële stations de exclusieve rechten krijgen om sport uit te zenden.

Meer prettig nieuws deze week, hoewel tegenwoordig enigszins buiten de competentie van Harding, waren de luistercijfers van Radio 538. Het station (waarvan Harding mede-aandeelhouder is) haalde in november en december bij 13- tot 20-jarige luisteraars een marktaandeel van bijna 26 procent. Daarmee streefde het station grote broer Radio 3 voor het eerst voorbij.

Die cijfers deden hem wel wat. Dáár hebben ze het al die jaren voor gedaan. “We hebben drie jaar gebuffeld, en wanneer je Radio 3 - dat tien keer zoveel geld kost - voorbij streeft is dat leuk. Veronica haalde met drie nieuwe radiostations bij elkaar nog geen drie procent. Dat cijfer is voor één station al onrendabel. Veronica zal op de radiostations zeker tien miljoen gulden moeten bijleggen.”

“Ik denk dat ze daarmee èrg dom bezig zijn. Als commercieel radiostation moet je niet veel geld uitgeven èn weinig binnenhalen. Of in dit geval: niets binnenhalen.”

Ondanks de tegenvallende resultaten voor Veronica zullen er in Nederland volgens Harding ook de komende jaren nog nieuwe radio- en televisiestations bij komen. Ze gaan zich allemaal richten op een deel van de markt. Dat komt doordat de techniek steeds goedkoper wordt. “Het wordt ook beter geaccepteerd dat programma's herhaald worden, daarnaast stijgen de reclame-opbrengsten. Het is een kwestie van kosten en opbrengsten; heel simpel commercieel handelen.”

“De reclamebestedingen op televisie stijgen nog steeds, en dat gaat ten dele ten koste van de andere media. Dat is ook de reden dat uitgevers belangen in televisiestations nemen. VNU gaat met de Holland Media Groep, Wegener met Arcade, Telegraaf vrijt met SBS, met als enig belang een aandeel in de reclame-opbrengsten te houden.”

Het is een krankzinnige situatie dat in Nederland zoveel commerciële stations naar de hand van het publiek dingen.

“Je hebt gelijk als je bedoelt dat Nederland te klein is voor zoveel algemene zenders die zich op de gehele bevolking richten. Nederland 1, 2, 3, RTL 4, 5, Veronica, en SBS houden zich allemaal met hetzelfde bezig. En per station moet je op jaarbasis gemiddeld 200 miljoen gulden uitgeven om het te exploiteren.”

“Dat is geld dat je ook weer moet binnen halen. Er wordt jaarlijks een miljard gulden aan reclame uitgegeven. Reken uit: er is ruimte voor maximaal vijf zenders, en aangezien RTL 4 het meeste daarvan opslokt kun je je afvragen of er overlevingskansen voor een relatief duur station als Veronica zijn.”

“Een van de verstandigste beslissingen uit mijn leven was dat ik Veronica de rug toekeerde. Anders zat ik daar nu nog in die jungle, temidden van de niet geringe problemen waarmee het bedrijf nu te maken heeft. Ik ging weg met pijn in het hart. Ik ging weg omdat Joop van der Reijden (voorzitter, red.) van Veronica geen commercieel station wilde maken. Hij wilde daar niet over praten, hoewel de Veronica Omroep Organisatie ooit opgezet werd om commerciële radio te gaan maken. Het publieke bestel vormde daarin alleen een middel.”

“Ik vond dat Veronica aan zichzelf verplicht was uit het bestel te stappen, toen de wettelijke mogelijkheden daarvoor bestonden. Maar alleen al het feit dat ik die plannen ontvouwde, was de aanleiding tegen mij te zeggen: 'Je moet maar weggaan'. (Kijkt door zijn oogharen) Dat is frustrerend. Veronica was toen geen leuk bedrijf meer. Vanaf het moment dat Veronica een A-omroep werd sloop de bureaucratie naar binnen.”

“Veronica heeft niets meer van wat het ooit had en eigenlijk zou moeten hebben. Het is een televisiestation, waar door Joop van der Reijden de ziel uit is gehaald. Veronica heeft op televisie nóóit gescoord, dat is de fout die bij het bedenken van een commercieel Veronica gemaakt is. Wat scoorde waren een paar programma's die Endemol leverde, maar die ze ook voor de NCRV hadden kunnen maken. Juist het identiteitsbepalende van Veronica is weg. Van der Reijden heeft de ballen verstand van televisie. Hij is een politicus. Hij wil de touwtjes in handen hebben, maar kan op creatief gebied geen sturing geven.”

Harding heeft bij Veronica altijd geknokt voor de radio, zegt hij dan. In een bedrijf dat zowel radio als televisie maakt, zal radio het onderspit delven. Hij ziet The Music Factory ook als een radiostation, waar beeld bij zit. “Het is heel frustrerend dat veel dingen die bij radio kunnen op televisie niet mogelijk zijn. Televisie heeft een heel andere sfeer. The Music Factory moet televisie laten klinken als radio.”

“Dat is dus géén 'Call TV'. Dat vind ik helemaal niets. De doelstelling van 'Call TV' is zoveel mogelijk mensen aan de telefoon krijgen en daar geld mee verdienen. 'Call TV' is zó mager. Het is ècht lullige televisie. Mijn ideaalbeeld is een veejay-tafel, waarachter een presentator zit die àlles zelf doet. Hij start zelf z'n videoclips en doet zijn presentaties op een automatische camera; dan kun je misschien intimiteit van radio benaderen.”

Dan ineens houdt Harding een pleidooi voor de publieke omroep. Hij vindt het tijd het bestel in bescherming te nemen. Daarin heeft de politiek een taak, hoewel ze nooit echt duidelijk is geweest naar de publieke omroep. “Ik vind het van wezenlijk belang dat er publieke omroepen bestaan. Ik zou het erg vinden wanneer een VPRO-programma als 'Borreltijd' niet meer zou kunnen.”

De omroepen kampen met het dilemma dat ze identiteit willen hebben, en anderzijds moeten samenwerken. “Het meest verstandige zou zijn de omroepverenigingen op te heffen en ze tot een nationale omroep om te vormen. Ik ben nooit tegen de publieke omroepen geweest, wel tegen het feit dat er slechts één kloterig georganiseerd publiek bestel bestond. Ik ben tegen die enórme berg met geld die op zo'n belachelijke wijze besteed wordt. Gelden vloeien naar het apparaat, en niet naar de programma's. De omslag vindt nu plaats.”

“De publieke omroep had in de tijd dat ik er werkte maar één probleem: hoe krijgen we het geld op? En maar ach en wee klagen dat ze te weinig geld hebben. Onzin! Ik haalde nooit de bodem van mijn radiobudget bij Veronica, hoezeer ik ook mijn best deed. Ik had altijd vele miljoenen guldens over. Het eigen vermogen van de omroepverenigingen zou moeten terugvloeien naar een nationale omroep. Het geld konden ze alleen vergaren door de monopoliepositie die ze van de overheid kregen. Wanneer het eigen vermogen van de publieke omroepen vrijkomt kunnen we weer honderd jaar vooruit.”

“Wellicht kun je ook een publiek net maken zonder reclame en mèt 'Borreltijd'. Dat kan best. Wanneer ze echt financiële problemen krijgen zenden ze een programma gewoon nóg een keer uit. Dat doen ze nu niet. Dat vind ik zo raar.”