Mexicaanse kartels nemen rol van Colombiaanse drugsorganisaties over

MEXICO-STAD - Mexicaanse cartoonisten hadden een fantastische week. De arrestatie deze week en onmiddellijke uitlevering aan de VS van Juan García Abrego, een van de machtigste drugsbaronnen van Latijns-Amerika, leverde prachtige spotprenten in de kranten op. Een schichtige vogel in een glazen kooi, een dikke vis zonder tanden, hangend aan een waslijn.

Een derde tekenaar laat de leider van het Mexicaanse kartel protest aantekenen tegen zijn onhoffelijke behandeling door de Mexicaanse en Amerikaanse autoriteiten. Abrego wenst dezelfde rechten als Keiko, de in Mexico mateloze populaire drietonner-walvis uit de film Free Willy.

Abrego, alias El Senor (de heer), El Ingeniero (de ingenieur), La Muñeca (de invloedrijke), El Paciente (de geduldige), is inderdaad een grote vis. Hij was de leider van het tweede drugskartel van Mexico en volgens vele deskundigen en getuigen was Raul Salinas, de broer van de ex-president van Mexico, zijn beschermheer. Met Abrego infiltreerden de narcos in de hoogste regionen van de regering.

Zo'n dertig procent van alle cocaïne die de afgelopen jaren naar de VS werd gesluisd, ging door de handen van Abrego's zogeheten Golfkartel. De drugsorganisatie heeft zijn basis in het noorden van Mexico. Het Golfkartel is actief in 23 van de 31 deelstaten en heeft daarnaast filialen in de VS, Guatemala, El Salvador en Colombia. Noordmexicaanse steden als Monterrey, Saltillo, Ciudad Victoria en Matamoros zijn door Abrego's toedoen veranderd in witwas-paradijzen van van drugsgelden.

Abrego kan een levenslange gevangenisstraf krijgen in de VS. Hij wordt verdacht van drugshandel op grote schaal, het omkopen van Amerikaanse en Mexicaanse politieagenten en overheidsfunctionarissen, de moord (of betrokkenheid daarbij) op tientallen mensen aan weerszijden van de grens. Abrego, evenals veel van zijn collega-drugsbazen, kon alleen zo groot groeien omdat hij miljoenen dollars per maand investeerde in omkooppraktijken. In Mexico - en ook in de VS - waren er genoeg corrupte overheidsfunctionarissen te vinden die bezweken voor de dollartekens. Een regionale groepering voor de mensenrechten onthulde deze week hoe de ex-gouverneur van de noordelijke staat Tamaulipas 150 illegale landingsbanen voor Abrego's narco-vliegtuigen bouwde.

De narcoticabaas werkte in de jaren tachtig onder meer samen met het beruchte drugskartel van Medellín, de organisatie van de Colombiaanse drugsbaron Pablo Escobar. Maar toen concurrent Cali de leidende positie van Medellín als belangrijkste drugsorganisatie ter wereld overnam, bood de opportunist Abrego zijn diensten aan aan de gebroeders Rodríguez, de leiders van het Cali-kartel, die inmiddels ook achter slot en grendel zitten.

De Amerikaanse en Mexicaanse drugsexperts zeiden de afgelopen week dat de arrestatie van Abrego niet van wezenlijke invloed is op de drugshandel in Mexico en Zuid-Amerika. Dat meent ook de Nederlander Dave Zervaas, tot voor enkele dagen adjunct-directeur van het VN-drugsbestrijdingsbureau voor Mexico en Midden-Amerika. Zervaas: “Abrego was een belangrijke smokkelaar, maar van zijn kaliber zijn er veel meer. Pas als je dertig van zulke drugsbaronnen oppakt, heeft dat positieve gevolgen. Als je één kartel oprolt, neemt een ander kartel die rol over. Voor elke gearresteerde leider staat onmiddellijk een opvolger klaar. Dat zie je in Colombia heel duidelijk. En wat je daar ook constateert is dat de grote kartels aan macht hebben ingeboet, maar vele kleinere organisaties nu de drugshandel hebben overgenomen.”

De schattingen over het aantal drugsorganisaties in Mexico variëren van vijf tot zeventien. De meeste experts gaan uit van vijf belangrijke kartels en een tiental kleinere groepen. Het meest verontrustend is dat die organisaties diep geïnfiltreerd zijn in de samenleving en een staat in de staat vormen: ze bedreigen de nationale veiligheid en soevereniteit. De kwaliteitskrant El Financiero kwam de afgelopen weken met een uitgebreid dossier over de activiteiten van de Mexicaanse drugskartels. De titel van de vervolgserie behoeft geen nadere uitleg: 'Narcotrafico, Mexico Lider Mundial'.

Volgens El Financiero hebben de Mexicaanse kartels al lang de leidende rol overgenomen van de Colombiaanse kartels op het gebied van de drugshandel. In de jaren tachtig traden de Mexicaanse organisaties als koeriers op voor de Colombianen; nu controleren de Mexicanen zelfs 90 procent van de produktie van cocaine in zeven belangrijke Zuidamerikaanse landen, waaronder Colombia, Peru, Brazilië en Venezuela.

De Amerikaanse Drug Enforcement Agency (DEA) heeft al eerder gewezen op de gevaren van de 'Colombianisering' van Mexico. De macht van de kartels is met name de afgelopen zeven jaar enorm gegroeid, vanaf het moment dat Carlos Salinas de Gortari in 1988 tot president werd gekozen. Voor directe banden met drugshandelaars zijn geen harde bewijzen maar er zijn wel veel aanwijzingen dat hooggeplaatste regeringsfunctionarissen, inclusief leden van de rechterlijke macht, die wel onderhielden. En dat Salinas het narcogeld goed kon gebruiken om de economie een flinke impuls te geven, is een zeer aannemelijke theorie.

Onder Salinas zijn de grote drugsorganisaties jarenlang met rust gelaten; zijn opvolger Zedillo staat een offensievere strategie voor. Zedillo heeft de strijd tegen de corruptie en drugshandel aangekondigd. “We vechten niet tegen een kartel”, zei procureur-generaal Manuel Galan dinsdag. “De andere kartels moeten niet denken dat zij niet worden aangepakt of dat ze kunnen profiteren van een zware aanval op een concurrent.'.