Zoeken naar een nieuwe mix

Anton Westerlaken is voorzitter van de vakcentrale CNV.

Het centraal overleg is (gelukkig!) de laatste keren ontdaan van al te veel mystiek. Het is allemaal zakelijker geworden. En dat komt vooral, omdat er minder te regelen is op centraal niveau - hoewel 'de' politiek met woord en daad aangeeft daar maar niet of nauwelijks aan te kunnen wennen - en dat er meer wordt gekeken naar de specifieke, eigen verantwoordelijkheden van partijen. Onder meer door deze veranderingen is een centraal overleg niet langer synoniem voor een overlegcircus waar iedereen met veel te hoog gespannen verwachtingen naar uitkijkt.

Ik zie het overleg van aanstaande woensdag als de opmaat naar het overleg in het najaar. In het najaar zijn we namelijk toe aan een echte bespreking van elkaars plannen die dan zijn neergelegd in arbeidsvoorwaardennota's en een Miljoenennota.

Het voorjaarsoverleg moet daarom worden benut om de stand van zaken door te nemen. Hoe hebben werknemers, werkgevers en kabinet het er tot nu toe van afgebracht? Hoe staan de zaken, wat zijn de nieuwe ontwikkelingen? Het is dus een kwestie van terugkijken en (vooral) vooruitkijken.

Zal dat ook werkelijk gebeuren in het komend voorjaarsoverleg? De mogelijkheden zijn er. Vooral ook omdat de agenda inmiddels is teruggebracht tot feitelijk één agendapunt: Hoe kunnen we de mogelijkheden verbeteren, de kansen vergroten voor die grote groep langdurig werklozen? In het jargon: Wat doen we aan/voor de onderkant van de arbeidsmarkt?

Het lijkt een eenvoudige vraag, maar de werkelijkheid is zeer complex en zeer ingewikkeld. Daar is een aantal redenen voor. Ik zal er een aantal noemen.

Allereerst de zaken die te maken hebben met het feit dat het kabinet-Kok nog niet al zijn huiswerk af heeft. Zo is de vormgeving van de lastenverlichting (of verzwaring) nog niet helder. Er is geld beschikbaar, maar de een wil dat geld in algemene lastenverlichting steken en de ander vooral in verlaging van arbeidskosten op en rond het minimumloon. Wat het precies gaat worden is vooralsnog een kwestie van afwachten. Ik hoop overigens dat het kabinet kiest voor verlaging van de arbeidskosten.

Dan is er de discussie over het minimumloon. Die is nog niet afgerond. Dispensatie, afschaffen, dispensatie onder condities? Of erkennen dat gerommel met het minimumloon niets oplevert (zoals uit onderzoek duidelijk wordt)?

Voorts: wat te doen met de zogeheten dienstencheques of vouchers? Jargon voor een vorm van subsidie om loonkosten te verlagen en inkomsten voor mensen te vergroten. Van verschillende kanten zijn daar ideeën voor aangeleverd. De vraag is welke groep 'geholpen' zal worden. Waar worden de dienstencheques ingezet? Alleen in het bedrijfsleven? Alleen buiten het bedrijfsleven? Alleen voor bijstandsgerechtigden? Het kabinet is er nog niet uit. Overigens bestaat hierover eveneens verschil van mening tussen werknemers en werkgevers. Werkgevers willen graag veel voor niets krijgen. Werknemers willen zekerheid dat het daadwerkelijk werk oplevert.

De drie genoemde onderwerpen (in jargon: dossiers) vragen om verstandige oplossingen. Verstandige combinaties, die we moeten ontdoen van retoriek en dogmatiek of al te modelmatig denken. Laten we het eens aandurven om te experimenteren en gericht en gecontroleerd een andere benadering proberen. Om er van te leren cq. aan te tonen wat wel en niet lukt. Laten we eens beheerste risico's nemen met een nieuwe benadering. Want het enig risico dt de doelgroep 'bedreigd', is dat er meer/betere toekomstperspectieven ontstaan. En voor die doelgroep moeten we alles uit de kast halen. Mensen die nu 'buiten' staan (de zogeheten outsiders) mogen dat van degenen die 'binnen' zijn (de insiders) verwachten.

Ten tweede is een andere zaak van groot belang. In de CAO's van dit jaar zijn partijen verder gegaan met het vinden van mogelijkheden voor langdurig werklozen. Nieuwe loonschalen, tussenschalen, in- en opstapfuncties. Er is een hoop werk verzet om de voonemens van eind vorig jaar hard te maken. Is het genoeg? Gaat het snel genoeg? Zijn het structurele maatregelen? Het kabinet is aarzelend. De bewindslieden hadden meer en sneller resultaten willen zien. Dat ongeduld is niets nieuws. We zijn wel enig ongeduld van kabinetten gewend, zeker als het terreinen van anderen betreft.

Het beeld ontstaat dat 'de politiek' liever geen organisaties heeft die aanspreekbaar zijn op maatschappelijke verantwoordelijkheid. Organisaties die dus ook bereid zijn om zich in te zetten voor de outsiders, zelfs als dit pijn doet bij de insiders. Omdat men die organisaties niet wil (of niet snel genoeg het eigen beleid gerealiseerd ziet), worden regels afgeschaft of ter discussie gesteld. Het bekende voorbeeld van de algemeen verbindenverklaring van CAO-resultaten staat dan ook weer bovenaan op de politieke angenda.

Over dit onvolledige beleid ruzie gaan maken, is niet slim. Daarmee wordt een signaal afgegeven naar het arbeidsvoorwaardenoverleg van 1996 wat in de letterlijke zin geld gaat kosten en dat is niet goed. Wat wel nodig is, is elkaar - op basis van vertrouwen - scherp en zakelijk bevragen. En erkennen dat het oplossen van het vraagstuk van de langdurige werkloosheid niet in één week kan worden opgelost, laat staan in een gesprek van één woensdag.

Waar het nu omgaat is dat het kabinet helder zijn eigen inzet aangeeft en daar ook op aangesproken wil worden. Dat vraagt helderheid over hoe we met elkaar om willen gaan en welke kansen we vragen en bieden. We zijn duidelijk toe aan een discussie over een andere economische orde. Maar wel eerst een discussie en dan maatregelen en niet andersom. Jojo'en met arbeidsverhoudingen is slecht en duur. Een nieuwe mix vinden van regulering en marktwerking is verstandig en effectief. In die zin kan het voorjaarsoverleg dubbel resultaat op leveren: weten wat je aan elkaar hebt en wat we in het najaar afspreken. Voor al die mensen die ervan afhankelijk zijn.