Voor één Vlek tien anderen

Topmensen van een bedrijf die elkaar opties op aandelen van het eigen concern cadeau doen? Als we over zo'n praktijk politici om een oordeel vragen, zullen ze al gauw zeggen: 'Foei, dat moest niet mogen'. Want niet alleen zijzelf, maar ook het overgrote deel van hun aanhang, kunnen alleen maar dromen van het krijgen van opties op aandelen.

Het verbaasde me daarom niet deze week in de Volkskrant te lezen dat de meeste Kamerleden deze 'handel' aan banden willen leggen, ja eigenlijk in zijn geheel zouden willen verbieden. Wat stak was, dat die opties vaak tegen de koers van heden toegezegd worden, wat deze fortuinlijke werknemers in staat stelt om ze straks tegen een aanzienlijke koerswinst bij de beurs te gelde te maken. Vanzelfsprekend tegen een aanzienlijke koerswinst, die nagenoeg belastingvrij kan worden opgestreken. Deze werknemers, oordeelden de Kamerleden, hebben de schijn tegen van het handelen met voorkennis. Zij hebben niet alleen een voorsprong op gewone werknemers die niks krijgen, maar ook nog eens op de gewone aandeelhouder. En omdat ze ook nog door de fiscus in de watten worden gelegd, benadelen ze in feite de gemeenschap.

Deze geluiden stelden de koppenmaker gemakkelijk in staat uit te pakken met: 'Kamer wil actie tegen zakkenvullen'. En ook na lezing van het artikel drong de conclusie zich als vanzelf op: Hier is sprake van een schandalige zelfverrijking.

Toch is zo'n oordeel me net iets te ongenuanceerd. De keerzijde is dat het geven van opties ook een uitstekend middel is om de eigen mensen aan het bedrijf te binden. Je zou zelfs kunnen zeggen, dat ze vanwege die mogelijke koerswinst extra worden gemotiveerd om het bedrijf voort te stuwen in de vaart der volkeren. Bovendien is het geen wet dat er alleen maar koerswinsten zijn. Ze lopen ook het risico van koersverlies. Hoewel er sommige duivelse constructies bestaan, waarmee een koersval zelfs in een voordeel kan worden omgezet.

Maar nog afgezien van dit soort overwegingen, het is nu eenmaal zo dat een bedrijfsleiding altijd geneigd is haar beste mensen de een of andere bonus toe te spelen. Mag het van de politiek niet via opties, dan gebeurt het wel op een andere manier. Daar is geen kruid tegen gewassen.

De kernvraag is daarom veeleer of er bij deze vormen van 'verrijking' sprake is van machtsmisbruik. Profiteren deze mensen alleen maar omdat ze zo zegenrijk worden geacht voor het bedrijf, of krijgen ze het slijk der aarde toegeschoven domweg op grond van hun machtspositie of die van hun beschermheren?

Onlangs stelde de Wall Street Journal vast dat vooral het laatste het geval is. Topsalarissen en bijbehorende extraatjes worden vastgesteld door bestuurders en hun toezichthouders en deze 'vakbond van topmensen' blijkt buitensporig goed voor zijn mensen te kunnen zorgen. Elsevier-topman P. Vlek incasseerde vorig jaar ongeveer zeven miljoen gulden door opties te gelde te maken. Een aardig douceurtje bovenop zijn normale miljoenensalaris. Bestuurders van Philips (laatst nog door de staat met subsidie op de been gehouden) en Polygram kunnen ook aardig met opties strooien.

Niemand kan mij wijsmaken dat deze mensen die miljoenen ook echt 'verdiend' hebben. Voor één Vlek tien anderen. Alleen het gebeurt niet, omdat het gewone personeel telkens weer wijs wordt gemaakt dat het bedrijf met een topmanager onze Lieve Heer zelf in huis gehaald heeft. Nou, als dat al zo is, dan geldt dat onze Lieve Heer zulke diensten meestal om niet verricht. Zijn uitgangspunt is de gemeenschap te dienen en juist dat uitgangspunt wordt met het al te kwistig strooien met bonussen, opties en weet ik niet wat, zwaar onder druk gezet. Het kan niet missen of zo'n zelfverrijking op basis van botte macht, gaat op den duur ten koste van de cohesie van de gemeenschap.