Biotech-oorsprong in soja-product bijna niet te vinden

Van onze wetenschapsredactie LEIDEN, ZEIST - Om te kunnen zien of een sojaboon genetisch veranderd is of niet, zijn er twee mogelijkheden. Een test op het DNA van de soja om te kijken of daar een bacterieel stukje DNA in zit, en een controle op de aanwezigheid van een bacterieel enzym.

Transgene soja beschikt over een enzym dat van nature in een bepaalde bacterie voorkomt. Deze bacterie maakt het enzym aan op basis van een stukje van zijn erfelijke code, het DNA. Dit stukje is toegevoegd aan het DNA van de soja, waardoor de soja, behalve zijn natuurlijke enzym, ook het bacteriële enzym kan maken. De twee enzymen zijn bijna hetzelfde: beide zorgen, in de soja, voor de groei van de plant. Het grote verschil: het bestrijdingsmiddel Roundup Ready verlamt het natuurlijke soja-enzym waardoor de sojaplant afsterft, terwijl het bacteriële enzym resistent is voor dit gif.

De DNA-test is er al. Deze heeft een hoge nauwkeurigheid bij bonen. Eén transgene sojaboon is zelfs nog tussen tienduizend gewone bonen aan te tonen. Met moderne technieken is het niet alleen mogelijk om een stukje DNA te 'lezen', maar ook om deze genetische code te verveelvoudigen. Op die manier kan dus een kleine, genetisch veranderde fractie worden uitvergroot en zichtbaar gemaakt.

Maar dan moet het DNA wel intact zijn. De soja-test die TNO Voeding in Zeist op dit moment in de aanbieding heeft, werkt zeker bij hele sojabonen, in veel gevallen ook nog bij halffabrikaten van soja-eiwit, maar het is zeer de vraag of de DNA-test ooit uitsluitsel zal kunnen bieden voor pindakaas of babyvoeding. Bij sojabonen zit het DNA nog ongeschonden in de plantencellen, maar voordat het eindproduct in de supermarkt ligt, is het al zo veel uitgeknepen, gespoeld, geperst en gekraakt, dat de kapotte stukjes DNA onvindbaar zijn geworden.

Wat dan rest, is een directe zoektocht in het eindproduct (het bakje margarine) naar het bacteriële enzym. Het is echter nog meer de vraag dan bij de DNA-test of deze zoektocht uitsluitsel kan geven. Het enzym bevindt zich namelijk niet in de bulk-eiwitten van de soja, maar alleen in 'plantenresten' zoals schilletjes. Van deze toch al kleine fractie blijft bijna niets over zodra de soja wordt bewerkt. “De oplosbare stoffen spoelen er allemaal uit”, zegt R. Visser, plantenveredelingsdeskundige van de Landbouwuniversiteit Wageningen. “Zo verlies je tijdens de bereiding het bacterieel enzym.”

Dat geldt nog sterker voor de bereiding van soja-olie. “Daar zit het enzym helemaal niet meer in”, aldus de Leidse biotechnoloog prof. R. Schilperoort. “Transgene-soja-olie is precies hetzelfde als ouderwetse soja-olie.”

Gezondheid

Is het ongezond om transgene soja te eten? Volgens deze twee deskundigen heeft het nauwelijks zin om over gezondheidsrisico's te praten: als je het niet eens kunt meten, waar hebben we het dan over. Schilperoort: “Daarnaast is de transgene soja door de Amerikaanse regering getest en vrijgegeven.”

Kenmerk van de discussie over genetisch gemodifeerde voedingsmiddelen is echter dat de tegenstanders zich door dergelijke argumenten niet laten overtuigen. De principiëlen rest volgens Visser maar één optie: zij moeten hun transgeen-vrij keurmerk afdwingen. En dat kan voorlopig maar op één manier: een DNA-test op hele sojabonen.