'Kies de meest wakkere burger van Nederland'

AMSTERDAM - Misschien een idee voor gemeenten die vrezen voor een lage opkomst van kiezers tijdens de raadsverkiezingen op 4 maart: organiseer een feestelijke politieke dag met diverse debatten, gooi er een cultureel sausje overheen met zangers, cabaretiers en dansers en laat de mensen tegelijkertijd een vakje rood kleuren. Succes lijkt verzekerd.

Zo vergaat het zaterdagmiddag althans de stichting Agora Europa en het Instituut voor publiek en politiek, die in samenwerking met de Vereniging Nederlandse gemeenten en ondersteund door het ministerie van binnenlandse zaken, de driedaagse van de lokale democratie afsluiten in het Amsterdamse stadhuis.

De belangstelling voor dit initiatief, om meer mensen bij de politiek te betrekken, is boven alle verwachtingen. En hoewel er niet op een politieke partij gestemd kan worden, hebben de aanwezigen wel degelijk wat te kiezen: de beste volksvertegenwoordiger en de meest wakkere burger van Nederland.

“Het leek ons een aardig idee om mensen die zich inzetten voor hun eigen straat, wijk, dorp of stad eens in het zonnetje te zetten”, vertelt Steven Lenos van het Instituut voor publiek en politiek. “Maar wie zijn die mensen? Wij kenden ze ook niet, en daarom hebben we alle regionale en lokale media aangeschreven met het verzoek iemand in hun streek te nomineren. Ook de Nederlandse bond van plattelandsvrouwen heeft nominaties gemaakt, om te voorkomen dat er alleen mannen op de lijst zouden staan. De jury heeft in eerste instantie uit een groep van ongeveer honderd mensen een nadere selectie gemaakt: de acht beste volksvertegenwoordigers en de acht meest wakkere burgers.”

Alleen de 90-jarige mevrouw A. Drijver uit Utrecht, bijgenaamd de koningin van Zuilen, laat deze zaterdag verstek gaan. Het aanspreekpunt van de wijk en kritisch volgster van de lokale politiek wilde niet in de schijnwerpers. “Wat ik doe, is heel normaal”, liet ze de organisatie weten. Tijdens de presentatie van de kandidaten in het Amsterdamse stadhuis blijkt ook meneer L. Lindeman uit Eindhoven afwezig, waarmee de enige vertegenwoordiger uit het zuiden des lands zijn kansen op de titel bij voorbaat verspeelt.

De Boekmanzaal is tot de laatste plaats bezet als cabaretier Marcel Verreck de genomineerden voor het voetlicht brengt. Veel mensen moeten genoegen nemen met een staanplaats. De lol is er niet minder om. Sommige kandidaten weten zich verzekerd van de steun van een schare supporters die per bus zijn aangevoerd. Uitgerust met toeters, ballonnen en zelfs spandoeken laten ze er geen misverstand over bestaan wie in hun ogen favoriet is.

Die massale steun zal ongetwijfeld van invloed zijn geweest op de uitslag van de publieksprijs. Zo vult een mevrouw uit Assen haar stembiljet al in, nog voordat de eerste genomineerde op het podium staat. “Ik weet toch al wie het moet worden”, legt ze uit. Vanuit de zaal wordt op fluistertoon gevraagd of ook het uiterlijk van de kandidaten er toe doet bij de verkiezing. De vragensteller doelt op een genomineerde vrouw die voorbij het podium loopt en bij hem duidelijk in de smaak valt.

De jury, onder leiding van oud-burgemeester van Amsterdam, Ed van Thijn, neemt haar taak serieuzer. Zij let vooral op de presentatie van de verschillende kandidaten en of hun boodschap inhoudelijk ook duidelijk overkomt. Van Thijn concludeert achteraf dat de wakkere burgers daar beter in geslaagd zijn dan de volksvertegenwoordigers, met uitzondering van Hans Elemans, deelraadvoorzitter van de Rotterdamse deelgemeente Hoogvliet en lijsttrekker voor de lokale partij Boomgaardshoek-Platen. Als de juryvoorzitter zijn naam uitspreekt bij het noemen van de winnaar, breekt een oorverdovend kabaal los in het stadhuis.

“Ik ben wel een beetje trots”, zegt de winnaar bescheiden, “al ben ik meer gewend om te gaan voor prijzen van Hoogvliet. Als ik Bolkestein hoor roepen dat het gevaar van de lokale partijen met hun one issue moet worden afgewend, dan heb ik dat met mijn uitverkiezing hier gelogenstraft.” Elemans (51) is voorzitter van de partij die in 1985 in verzet kwam tegen de overheveling van de gemeente Poortugaal naar Rotterdam. Nog steeds is zijn streven en dat van de partij om van Hoogvliet een zelfstandige gemeente te maken. “Of op z'n minst om Hoogvliet een status aparte binnen Rotterdam te laten krijgen. Het ligt tenslotte op meer dan twintig kilometer van de stad.”

Hans Elemans is een bestuurder met veel oog voor de samenleving. “Beleid moet je niet alleen vanuit het stadhuis maken. Ik ben zelf 25 jaar ambtenaar geweest. Ik weet hoe verstarrend bureaucratie kan werken. Ik bestuur met m'n verstand maar ook vanuit emotie en gevoel. Wij zijn met Hoogvliet een van de eersten geweest die de wijken bij het bestuur betrokken hebben. De mensen maken hun eigen wijkvisie. Daarvoor is een budget van 300 000 gulden beschikbaar.”

Bij de meest wakkere burgers slaagt de jury er niet in om maar één winnaar te noemen. “Wij konden geen keuze maken”, bekent Van Thijn. “Wij waren erg onder de indruk van de vrouwen. We zagen alleen positieve punten. De een had een spetterende presentatie en de ander heeft geweldig werk verricht voor haar gemeente.” Derhalve worden twee vrouwen als winnaar gehuldigd: Margriet Theunissen-Jans uit De Wijk, de motor in de plaatselijke werkgroep 'Meeleven-meebesluiten', en Liesbeth Kuijvenhoven-Fluiter uit Schiedam.

De laatste scoort ook het hoogst bij het publiek. De politie-inspecteur uit Schiedam heeft haar “autoritaire” gemeente in 1995 gedwongen tot overleg met de bewoners van de wijk De Plantage. De gemeente dacht op eigen houtje het groen in de wijk te kunnen aanpakken. “Daar hebben wij een stokje voor gestoken”, vertelt Kuijvenhoven (42). “Dat wij over meer wilden meebeslissen dan alleen de kleur van de bloemen, merkte de gemeente snel genoeg. Het heeft wat moeite gekost, maar nu is er regelmatig overleg en doet de gemeente niets zonder ons te informeren.”

Liesbeth Kuijvenhoven noemt haar uitverkiezing “een hele eer”, al kan ze wel raden waarom uitgerekend zij eruit gepikt is. “Ik kan goed communiceren. Ik weet de juiste mensen om de tafel te krijgen en met elkaar aan het praten te krijgen.” Het werk van de Schiedamse heeft in elk geval een bruisende buurtvereniging met 170 leden opgeleverd. “We doen ook veel aan sociale activiteiten. Onze wijk lijkt in veel opzichten meer op een dorp dan op een stad.”