Kleine examenvakken, groot enthousiasme

En nu is het examen op. Vrijdag was de allerlaatste examendag. Alleen maatschappijleer, Spaans, Russisch en filosofie stonden nog op het programma. Dat lijkt heel wat, maar het betekende dat nog ongeveer 4.500 (van de 211.000) kandidaten vrijdag nog iets te doen hadden. Een procent of twee, dus.

Maatschappijleer mavo/vbo was het grootste vak: samen zo'n 3250 man. Vakken als Spaans, Russisch en filosofie zijn in het voortgezet onderwijs immers piepklein. Maar àls een school zo'n vak in huis heeft, is dat vaak wel met groot enthousiasme. “Dat wij al twintig jaar Russisch hebben, komt eigenlijk door onze docente. Die heeft het vak hier groot gemaakt. Nou ja, groot. Dit jaar zeven vwo'ers en een havist”, zegt conrector Brüll van de Philips van Horne scholengemeenschap in Weert, een van de weinige scholen in Nederland die Russisch hebben - allemaal samen 93 kandidaten.

Maatschappijleer mavo/vbo C is een eindeloze reeks korte kranteknipsels, waarover telkens een paar vragen volgen. De eerste twaalf teksten (met vijftien vragen; een examen met een hoog tempo) gingen over 'de multiculturele samenleving'. Onder de kop 'Fransen impopulair bij onze jeugd' staat bijvoorbeeld één alinea afgedrukt uit een Telegraaf-bericht. “Fransen zijn arrogant, onverzorgd of chagrijnig. Frankrijk zelf is wel leuk, maar de bewoners zouden Engels moeten leren.”

De vraag: Het beeld dat de jeugd heeft over Fransen is een voorbeeld van: A een stereotype, want het beeld van Fransen is op betrouwbare feiten gebaseerd; B een vooroordeel, want er wordt een eenzijdig beeld van Fransen geschetst; C Racisme, want Fransen worden beoordeeld op basis van hun uiterlijke kenmerken.

Deel twee van het examen ging over politieke besluitvorming. Maar soms had de vraag eigenlijk niet zo direct iets te maken met de inleiding. Neem bijgaande cartoon (uit het Algemeen Dagblad van eind oktober 1996 - waarom moeten examenvragen eigenlijk zo schrikbarend oud zijn?). “In cartoon 1 schetst de tekenaar een probleem van onze samenleving. Welke maatschappijvisie legt de nadruk op gespreide verantwoordelijkheid bij de oplossing van het probleem van de tweedeling?” De kandidaten mochten kiezen uit: A de christendemocratische, b de liberale, C de rechts-extremistische of D de sociaal-democratische maatschappijvisie. Waar op die cartoon krijg je nou enig houvast dat A het juiste antwoord is?