Pronk: VN moeten zichzelf hervormen

Van onze redactie economie DEN HAAG - “Het zou een gemiste kans zijn als de algemene vergadering van de Verenigde Naties dit jaar het vijftigjarig bestaan niet aangrijpt om een begin te maken met de eigen hervorming.”

Dat zei minister Jan Pronk van ontwikkelingssamenwerking gisteren tijdens de presentatie van het rapport 'Onze mondiale leefgemeenschap' ('Our Global Neighbourhood'), opgesteld door 28 vooraanstaande internationale politici en ex-politici.

De wereld is sterk veranderd sinds het einde van de tweede wereldoorlog, maar de internationale organisaties, met name de Verenigde Naties, zijn bijna dezelfde gebleven. De huidige wereldsituatie vraagt om ander leiderschap, andere internationale regels en structuren, die de veiligheid van mens en milieu beter garanderen: die stelling is de rode draad door het lijvige rapport.

Aan politiek gewicht ontbreekt het de 28 opstellers niet. In de in 1992 opgerichte commissie-Carlsson (vernoemd naar de voorzitter, de Zweedse premier Ingvar Carlsson) zitten vele bekende personen, zoals de Tsjechische president Vaclav Havel, de minister van buitenlandse zaken van Indonesië Ali Alatas, de hoge commissaris voor de vluchtelingen van de VN Sadako Ogata, de voormalige voorzitter van de Europese commissie Jacques Delors, de voormalige president van Costa Rica en Nobelprijs-winnaar Oscar Arias. Jan Pronk heeft als enige Nederlander zitting in de commissie.

Het rapport gaat uit van de bestaande internationale structuren. Pronk: “Het is dus niet opgebouwd van nul af; dit om te voorkomen dat de voorstellen te radicaal zouden zijn en dus van tevoren al terzijde gelegd zouden worden.” Maar, zo meldde de minister, “er staat toch een aantal redelijk vergaande voorstellen in, dat wel”.

Alle kritiek op de VN ten spijt is de commissie ervan overtuigd dat deze volkerenorganisatie een centrale rol moet vervullen in het wereldleiderschap. Zo moet een economische veiligheidsraad naar het voorbeeld van de bestaande V-raad - maar dan zonder veto-recht - worden opgericht en leiding gaan geven aan het zoeken naar oplossingen voor bestaande economische problemen. De huidige internationale economische instituties voldoen daartoe niet. Zij moeten ten dele worden hervormd, zoals het IMF en de Wereldbank, waarin meer landen zeggenschap moeten krijgen. Ook moeten die twee internationale banken meer financiële middelen krijgen om de taken waarvoor ze staan uit te voeren. Het rapport toont zich een voorstander van de structurele aanpassingsprogramma's - uitgebreide pakketten economische maatregelen - die IMF en Wereldbank opleggen aan landen die bij hen lenen.

De VN-organisaties Unctad (handel en ontwikkeling) en Unido (industrie) daarentegen kunnen verdwijnen. Vooral de komst van de Wereldhandelsorganisatie WTO, de opvolger van de Gatt, maakt hen overbodig. “Er wordt veel afgeschaft in het rapport,” commentarieert Pronk. De VN-commissies die zich bezig houden met sociaal-economische ontwikkelingen kunnen opgaan in de nieuw te vormen economische veiligheidsraad, aldus het rapport.

Maar het is de vraag of de voorstellen uit dit rapport ten uitvoer worden gebracht. Het rapport is de opvolger van de werken van vroegere commissies van Willy Brandt, Olof Palme en Gro Harlem Brundtland. Zij brachten rapporten uit die nauwelijks tot concrete daden hebben geleid.

Pronk erkent dat bij het 25-jarig bestaan van de VN ook al een poging gedaan is om veranderingen door te voeren. “De landen wilden er toen niet aan en dat is fout geweest: sinds die tijd zijn we aan het doormodderen gegaan.”

Toch denkt hij dat het ditmaal wel eens anders zou kunnen uitpakken. Hij geeft twee redenen voor dat optimisme. “Er is nu veel meer onvrede met de internationale gang van zaken, ook bij regeringen. En de tegenstellingen die toen de wereld in hun greep hielden, namelijk de noord/zuid- en de oost/west-tegenstelling, zijn grotendeels opgeheven.”

Discussie over het rapport moet uiteindelijk dienen tot een internationale topconferentie over mondiaal beheer. De algemene vergadering van de VN moet beslissen of die conferentie er komt. Pronk: “Als een meerderheid van de algemene vergadering achter het besluit gaat staan om alleen maar te praten over mogelijke veranderingen, dan is dat al heel veel.”