Boeren dreigen met fraude mestboekhouding

DEN HAAG - Kamerbreed protest tegen het voorgestelde mestbeleid van de regering - kan het voor de boeren mooier? Nou en of. De plannen moeten integraal de prullenbak in. Want anders, meldt voorman Vogelaar van de land- en tuinbouworganisatie LTO-Nederland, gaan de boeren de zaak boycotten. Jammer, maar het kan niet anders.

Mochten er mensen zijn die denken dat boeren zin hebben in een mestboycot, dan wil Vogelaar die indruk graag wegnemen. “Zo'n boycot lijkt stoer en leuk, maar we doen het liever niet. We eten liever gezellig samen een hapje met de minister dan dat we ruzie hebben.”

Concreet: dan sturen de agrariërs de formulieren met gegevens over hun mineralenboekhouding niet naar de plaats waar het rijk ze verwacht, het Bureau Heffingen in Assen. Dan gaan de papieren naar het boerenactiecentrum in Wageningen en wordt de betreffende inzender ingeschreven als een boycotter.

Zo zal het gaan, meldt Vogelaar. Tenzij het parlement alsnog kiest voor de koers van LTO: een verplichte mineralenboekhouding voor alle veehouders zónder heffingen op het overschot. Maar daar is in het parlement niemand voor. PvdA, D66, GroenLinks, GPV en RPF willen wel boetes op mineralenoverschotten, maar lagere dan het kabinet. CDA, VVD en SGP vinden dat de heffingen op zijn vroegst in 2000 moeten worden ingevoerd. Maar in beide kampen bestaan nuanceverschillen.

“Het verzet is versnipperd”, constateert Vogelaar dan ook. “Iedereen is tegen een ander onderdeel van de plannen. Maar de regeringspartijen zijn voor de hoofdlijnen van het beleid. En wij dus niet.”

Het parlement heeft, met andere woorden, voor zijn opstelling bij de grootste boerenorganisatie, het LTO, geen enkel draagvlak. Terwijl precies dat woord tijdens de eerste ronde van het debat over het mestbeleid, woensdag, het allermeeste in de mond werd genomen. En door iedereen, van links tot rechts.

Zonder draagvlak geen mestbeleid, klonk het, onder verwijzing naar een enquête uit vakblad De Boerderij. Daaruit was gebleken dat maar liefst een op de drie boeren zich gaat verzetten tegen de voorgenomen maatregelen tegen het mestoverschot: vanaf 1998 voor iedere boer die de normen overschrijdt een heffing.

Met het oog op deze verzetshouding, zijn alle partijen bereid de maatregelen enigszins of in hoge mate te versoepelen. Het leek de dagen voorafgaande aan het debat een tikje spannend hoever de partijen in hun toezeggingen zouden gaan, en in hoeverre de wegen van de coalitiepartijen zich zouden scheiden.

Met name de agrarische vakpers stookte het vuurtje lekker op. Het mestdebat wordt een proef voor paars, schreef De Boerderij, dat tevens stelde dat het CDA, altijd al fel gekant tegen de maatregelen, 'nog niet eerder een vergelijkbare kans kreeg een gat te schieten in wat het paarse front is gaan heten.' En het Agrarisch Dagblad kopte: 'Coalitie onder zware druk.'

Aanleiding voor deze opwinding vormden de uitspraken van VVD'er Blauw. Hij zei vorige week dat tot 2000 afgezien moet worden van de heffingen op de overschotten. PvdA-er Huys gaf woensdag ruiterlijk toe dat hij daar ook wel een moment aan had gedacht. Maar die was op zijn schreden teruggekeerd - en Blauw ook een beetje. Hij voelt weliswaar het meest voor het niet invoeren van boetes, maar noemde ook het verlagen van de heffingen - de wens van de twee andere regeringspartijen - het overwegen waard.

Daar komt nog bij dat Blauw alleen af wil zien van de heffing als hij weet wat LTO precies bedoelde toen ze zij dat de boeren zich maximaal zullen inspannen het mineralenbeleid tot een succes te maken. “We gaan de komende tijd hun nieren proeven”, kondigde Blauw aan.

Vogelaar van de LTO noemt daags na het debat een tamelijk onhelder standpunt. “Was Blauw woensdagavond met me mee gereden naar Waalwijk, dan had hij kunnen zien hoezeer we ons inspannen. Daar heb ik een volle bak, algauw vierhonderd man, verteld wat ik overal vertel, los van de uitkomst in de Kamer. Namelijk dat er geen heffingen moeten komen, maar dat wel iederéén een minderalenboekhouding moet gaan voeren. Daarmee gaan we veel verder dan het kabinet. Dat komt maar uit op eenderde van de boeren. Wij willen een signaal geven aan de maatschappij. Dat we in ons tempo gaan beginnen.”

Het is dit soort taal die onmiskenbaar enige indruk heeft gemaakt op het Binnenhof. Zelfs bij GroenLinks, een partij wier standpunt doorgaans dichter bij dat van de milieubeweging ligt dan bij dat van de traditionele agrarische clubs. Ook GroenLinks-woordvoerster Vos had het over draagvlak. Ook GroenLinks is voor verlaging van althans een deel van de boetes. Daaruit mag volgens Vos niet worden geconcludeerd dat de invloed van de milieubeweging tanende is. “Nee, de conclusie is misschien eerder dat het doorslaggevend is of er draagvlak is.”

Ook Dolf Logemann, landbouwmedewerker bij Natuur en Milieu, zou na woensdag niet willen stellen dat de milieubeweging er in Den Haag niet meer toe doet. “Maar het is een uitgemaakte zaak dat de landbouw nog steeds een enorme machtsfactor is.”

Logemann was trouwens wel verbaasd over het standpunt van GroenLinks - en zet hele grote vraagtekens bij het verhaal van het draagvlak. “De Kamer kijkt alleen naar de landbouw als het gaat om draagvlak, terwijl ook de natuur- en milieuorganisaties, de waterschappen en de consumentenorganisaties hebben aangedrongen op maatregelen. Dat is ook draagvlak.”

Natuur en Milieu vindt dat ministers Van Aartsen en De Boer niet moeten toegeven: “We zien dit als een sterke afzwakking van het mestbeleid, dat al zo zwak ìs. Als er geen sturend mechanisme is, dan is er geen enkele reden een mestbeleid te voeren. Dan gebeurt er weinig, of niks.”

LTO-Nederland beweert het tegenovergestelde. En als de plannen toch worden doorgezet dan weet Vogelaar wel hoe het gaat. Geen enkele boer zal er volgens hem moeite mee hebben de papieren zó in te vullen dat ze boetes ontlopen. Vogelaar: “Fraude? Ja, fraude, natuurlijk. Het systeem is zo lek als een mandje. En dan is de milieuwinst dus nul.” Gevolg daarvan zal tevens zijn, zegt Vogelaar, dat de cijfers ook voor het 'strenge' Brussel kloppen. “Dan kan Van Aartsen daar met goede papieren zwaaien. Maar dan is het hier ondertussen een klerezooi.”