Uit BRIEVEN van lezers

Herdenking (2) Ook ik denk dat twee buurlanden na vijftig jaar elkaar in de ogen moeten kunnen kijken. Met het oog op de aanwezigheid van nabestaanden van slachtoffers is een Duitse aanwezigheid op 4 mei nog niet mogelijk. Aanwezigheid van Duitse overheidsvertegenwoordigers bij een herdenking van de bevrijding is verdedigbaar.

Veel hangt af van de houding van de Duitsers zelf. Italië heeft een officiële bevrijdingsdag (25 april). Duitsland zou dit voorbeeld kunnen volgen door de capitulatie (tot nu toe voor veel Duitsers de Zusammenbruch) voortaan te vieren als een bevrijding. Dan staan wij buurvolken gelijk ten opzichte van elkaar en het Naziverleden. Delft Ad Meester

Herdenking (3)

Niks bevrijding met de Duitsers vieren. Hoe komt Kok erop? Als we dat bijvoorbeeld met de Belgen of Denen zouden willen vieren, akkoord. Maar uitgerekend met de Duitsers. Ik vraag me in gemoede af, wat moeten de Duitsers hier vieren? Hoogstens dat op 5 mei 1945 zij de oorlog definitief verloren hebben. Maar dat vier je natuurlijk niet. Kok, u wilt er zijn voor alle Nederlanders. Dat zult u dan toch anders moeten aanpakken. Dit kan niet!

Ik ben een verdrietige en teleurgestelde 78-jarige, mijn broer en zwager hebben met hun leven betaald voor uw en mijn vrijheid. Haarlem G. van Wijk-Niemeijer

Herdenking (4) De publieke discussie over het recht voor Duitsers om aanwezig te zijn bij herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog heeft naar mijn gevoel iets bijzonder pijnlijks.

Heel wat 'gewone' Duitsers staan anno 1994 op de dodenlijsten van de neo-nazi's wegens openlijk anti-fascisme en zij zijn op straat niet veilig voor mishandeling door groepjes neo-nazi's. (In tegenstelling tot de links-extremisten richten de neo-nazi's bewust hun geweld op niet-prominenten). Het is de bedoeling dat de mensen die op de lijsten staan na een volgende Machtübernahme zonder proces meteen geëxecuteerd worden. De alledaagse gewelddadigheden van dit moment zijn behoorlijk intimiderend en menigeen houdt zich daarom (wederom) afzijdig. Mijn bron? Heel gewoon de Duitse tv.

Wat mij betreft hadden Duitsers die in het huidige verzet ernstige risico's trotseren, alsook Duitse verzetsveteranen (bijvoorbeeld overlevende Edelweiss-Piraten, om maar een vrijwel nooit genoemde groep te vermelden) hier allang met dank en eremedailles mogen worden overladen. Alle hulde voor de Allies, natuurlijk, maar laten we ook eerlijk bedenken dat deze Duitsers niet eens op bevel handelen c.q. gehandeld hebben. Nijmegen A.J. Scheren#

Herdenking (5) Moet een Duitse afvaardiging uitgenodigd worden om deel te nemen aan de herdenking van de slag om Arnhem?

Voor er sprake kan zijn van een Nederlandse uitnodiging aan het Duitse volk, zou het goed zijn dat de Duitsers een herdenking organiseren in eigen land. Een herdenkingsbijeenkomst voor alle mensen in alle landen waar de Duitsers hebben gedood, geroofd en vernederd. Zo'n uitnodiging zou een goede grondslag kunnen zijn voor een verzoening.

Het trauma van de staatsterreur vanaf 1933 is door veel Duitsers niet verwerkt. Weliswaar wordt er op intellectueel niveau over gesproken maar op emotioneel en relationeel vlak gebeurt er veel te weinig. Van de Duitse regering hebben we in deze weinig te verwachten. Hun grootste zorg is het beeld dat andere landen van Duitsland hebben. Brandstichting en hakenkruizen zijn niet goed voor de economie en de internationale betrekkingen, maar beelden van verzoening in het buitenland wel.

Als ze uitgenodigd worden zullen de Duitsers zeker komen. Hun motieven om deel te nemen aan de herdenking zullen het einde betekenen van het traditionele herdenken. Het zou niet op zijn plaats zijn, als het gaat om de slag van Arnhem die door de Duitsers gewonnen is. En helemaal niet ten overstaan van de reeds op leeftijd zijnde overlevenden van de oorlog. Arnhem Michael Müller-Engelhardt (getrouwd met een Nederlandse)

Immuunsysteem In het artikel 'Logos, een nieuwe brug bij Vianen' van Koert van der Velde in Trouw van 19 september, wordt een citaat van de heer Voordewind aangehaald.

Hij beweert dat aids in werkelijkheid een ziekte aan ons collectieve, spirituele immuunsysteem is. Dit wil ik graag rechtzetten. Aids is in werkelijkheid een ziekte die veroorzaakt wordt door een virus met de naam Hiv. Een virus is een stukje eiwit en heeft geen bewustzijn, laat staan een voorkeur voor ras, geslacht, leeftijd, seksuele voorkeur of levensbeschouwelijke achtergrond. Een virus kent geen karma, geen schuld, geen kosmos, geen causaliteit, geen zondeval, geen individu, geen collectief, geen metaforische betekenis. Dit laatste krijgt het pas wanneer sommige mensen of maatschappelijke groepen zich genoodzaakt zien een virus of een ziekte te gebruiken voor de behartiging van hun eigen belangen. Dan wordt een ziekte een metafoor. Utrecht J.P. Steeghs#

Van Damme (6) Als tegenstander van de executie van J. van Damme was ik benieuwd, wat daarover in het commentaar van 23 september geschreven stond. In de argumentatie tegen deze executie stond: . . . het belangrijkste is toch dat niemand hier op aarde mag beschikken over leven en dood . . .

Vol verwachting en nieuwsgierigheid wacht ik nu op het schrijven vanuit deze argumentatie tegen de huidige abortus- en euthanasiepraktijk. Ook daarin wordt er immers beschikt over (ongeboren) leven en dood! Veenendaal E. Dijkstra

Kerkhof Met veel interesse heb ik het artikel over het Nederlands Kerkhof in Chinsura gelezen (Trouw, 27 september). Misschien was het echter interessanter geweest als Kees Broere een artikel over het Nederlandse kerkhof in Surat had geschreven.

In deze stad, nu in het nieuws door de longpestepidemie, is een Nederlandse begraafplaats te vinden, die wél goed wordt onderhouden. Surat is mijns inziens één van de meest vieze steden van India, maar het kerkhof is daarentegen, in tegenstelling tot de stad zelf en de andere Nederlandse begraafplaaten in India, uitstekend onderhouden. Het kerkhof ligt overigens midden in een sloppenwijk van Surat, waar op dit moment de pestepidemie zonder meer aanwezig is. Den Haag drs. J.T.M. Akerboom#

Luieroorlog De lekvrije luier als inzet voor een kort geding. Meer specifiek: het afsluitrandje rond babybilletjes. De zorg voor onze kleintjes is werkelijk ontroerend, maar dit gaat echt over het randje. De 'ademende beenmachetten' van Pampers beperken de kans op natte benen wellicht, maar je krijgt er wel natte ogen van. Misschien is een herintroductie van de oude en vertrouwde katoenen luier iets om over na te denken. Het kost wat meer tijd en moeite maar een hoop onbenulligheid blijft ons bespaard. Bovendien is het goedkoper en dat is, met de komende besparingen op de kinderbijslag, ook nooit weg. Twijzel Willem Jongsma#