Ruslands arme rijken/Regeerders geven 'inzage' in hun persoonlijke bezit

MOSKOU - Het heeft veel moeite gekost, maar uiteindelijk zijn de regeerders van Rusland erin geslaagd opening van zaken te geven in hun persoonlijke financiën. Het resultaat is komisch: één van de grootste zakenmannen van Rusland, Boris Berezovski, blijkt nog maar een schijntje van zijn fortuin te bezitten sinds hij een regeringsfunctie bekleedt.

“Berezovski is 's werelds armste miljardair”, kopte het dagblad Kommersant sarcastisch toen de zakenman liet weten dat hij slechts 75 000 gulden bezit. Advocaten hebben overuren moeten maken om dat met droge ogen op papier te kunnen zetten.

President Boris Jeltsin had begin mei gedecreteerd dat zijn ministers en andere hoge functionarissen binnen twee maanden een lijst met hun bezittingen moesten maken. “Als u geen redelijke verklaring kunt geven van uw bezit, als u de opgave niet kunt invullen, neem dan ontslag uit vrije wil”, zei Jeltsin toen. “Lieg niet. Maak plaats voor eerlijke mensen.”

Niemand deed dat. Terwijl de een na de andere opgave binnendruppelde, bleven de verwachtingen hooggespannen over de lijst van Boris Berezovski, adjunct-secretaris van de nationale veiligheidsraad en grootaandeelhouder in oliebedrijven, media, autohandel en wat al niet meer.

De krant Kommersant belde tien dagen lang naar het kantoor van Berezovski. Steeds was het antwoord hetzelfde: de juristen van Berezovski werken onvermoeid aan de schatting van zijn bezittingen. “We hadden wel begrip voor de moeilijkheden van de juristen”, schreef de krant, “want zelfs wij kunnen ons niet goed indenken hoe je drie miljard dollar moet tellen.” Uiteindelijk ging het slechts om een dollar of veertigduizend, althans volgens de officiële opgave.

Die drie miljard dollar die Berezovski in werkelijkheid waard zou zijn, is een schatting van het Amerikaanse blad Forbes', dat jaarlijks een lijst maakt van 's werelds rijkste mannen. Dit jaar belandde de Rus op de 97e plaats.

Berezovski weigert te reageren op de beweringen over zijn gigantische rijkdom. In een interview met het weekblad Argoementi i Fakti zei hij ontwijkend: “Dit is een belachelijke situatie: ik heb geen flat. Ik woon in een gehuurde datsja. Ik heb geen onroerend goed in het buitenland. We hebben wel bedrijven in het buitenland opgericht, maar dat is een andere zaak.” Helaas vroeg het blad, naar Russisch journalistiek gebruik, niet verder.

Een andere regeringsfunctionaris die verbazend slecht bij kas zit, is premier Tsjernomirdin, de vroegere baas van het monopoliebedrijf dat Ruslands rijkdommen aan gas exploiteert. Eerder dit jaar schatte Le Monde hem op vijf miljard dollar, maar de Franse krant moest al snel toegeven dat dat een uitglijer was. Hoe rijk Tsjernomirdin werkelijk is, bleef in de lucht hangen. Ook Tsjernomirdin had moeite om zijn zaken op een rij te krijgen. Hij had het zo druk, verontschuldigde zijn woordvoerder hem. Bovendien had de premier “bureaucratische problemen bij het verkrijgen van allerlei documenten”. Het moet een hele troost voor de gewone Rus zijn geweest dat de eerste minister, voor wie bossen worden gekapt zodat hij per helikopter op berenjacht kan gaan, toch njet krijgt bij het loket.

Uiteindelijk bleek hij van zijn bescheiden premierssalaris te moeten leven: ruim 15 000 gulden per jaar. Aandelen heeft hij niet, zelfs niet van zijn vroegere bedrijf Gazprom, waarmee hij politiek nog altijd nauwe betrekkingen onderhoudt. Hij heeft alleen een buitenhuisje van 50 000 gulden. Als luxe permitteert hij zich een Chevrolet jeep, die hij zuinigjes schat op nog geen 40 000 gulden.

Die auto geeft te denken. Vorig jaar, toen Boris Jeltsin met alle macht de verkiezingen moest winnen, liet Tsjernomirdin een tv-portret van zichzelf uitzenden vanaf zijn buitenhuis (dat overigens niet in beeld kwam). Voor de camera liet hij blijken dat die dure buitenlandse auto's van hem niet hoeven. Hij reed zelf het liefst in zijn oude, Russische Zjigoeli. Die lievelingsauto verschijnt nu niet op zijn lijst met bezittingen; wellicht was het slechts een requisiet van de tv.

President Jeltsin zelf verdient volgens zijn opgave flink bij. Een groot deel van zijn jaarinkomen van ruim 80 000 gulden komt uit de auteursrechten van zijn beide autobiografische boeken, die wereldwijd zijn vertaald.

Die auteursrechten van Jeltsin hebben zijn ondergeschikten op een idee gebracht. Zo verklaart de secretaris van de veiligheidsraad, Ivan Ribkin, die voordien een onopvallend leven leidde als landbouwingenieur en parlementsvoorzitter, een deel van zijn bijna 200 000 gulden uit zijn succesvolle dissertatie over parlementaire democratie, waarvan al de derde druk verschenen zou zijn. De leider van de privatisering in Rusland, Alfred Koch, blijkt van een Zwitsers accountantsbureau twee ton te hebben gekregen als voorschot voor een boek over privatisering. De Zwitserse accountants verwachten kennelijk een heel spannende thriller.

Dat de opgaven weinig met de werkelijkheid te maken hebben, is voor de Russische kranten een gegeven. De traditie uit de communistische tijd dat toplieden de illusie moeten wekken dat ze van eenvoudige komaf zijn en dat ze eenvoudig gebleven zijn, wordt voortgezet.

De lijsten worden niet gecontroleerd, hebben medewerkers van Jeltsin al gezegd. Voor buitenstaanders is de controle ook moeilijk omdat bijvoorbeeld adressen van de bescheiden buitenhuisjes die de heren zeggen te hebben, niet vermeld zijn. Om veiligheidsredenen, heet het officieel.