'Werknemer wil gewoon stabiliteit'

TILBURG - “De meeste Nederlanders willen een stabiel arbeidsleven”, zegt topman S. Attema van Start. “Maar juist als je lekker op dezelfde stoel je pensioen wilt halen, moet je flexibel zijn.” Start helpt bedrijven bij het opzetten van zogenoemde mobiliteitscentra. Die moeten werknemers weerbaar maken op de grillige arbeidsmarkt.

Grote ondernemingen als Philips en Stork spannen zich al tijden in om hun werknemers flexibel te maken en te houden. Maar volgens Start is er nu voor het eerst ook een hogeschool die actief wil inspelen op het feit dat 'de baan voor het leven' verleden tijd is.

Fontys, grootste hogeschool van Nederland met vestigingen in Tilburg, Eindhoven, Venlo en Venray, beschikt sinds kort over een intern mobiliteitscentrum dat de werknemers met voorlichting, bemiddeling en advies terzijde staat. Fontys telt 30 000 leerlingen en 3 000 werknemers.

“Het centrum is een coproductie van onze studierichting Personeel en arbeid en Start”, zegt R. van Elderen, lid van de raad van bestuur van Fontys. “We willen mensen laten wennen aan het idee dat ze in beweging moeten blijven, op meerdere plekken inzetbaar moeten zijn. Zo blijft het werk interessant en voorkom je burn outs.”

De baan voor het leven is nu eenmaal een uitstervend verschijnsel. Dat riep Start-directeur Attema, zo vertelt hij, al in 1989. “Op een congres in Rotterdam met allemaal pakken. Ik zei: jullie krijgen een probleem. Het traditionele plaatje waar we al veertig, vijftig jaar aan gewend zijn, verdwijnt.”

Inmiddels is de gedachte ingeburgerd. De overheid en de sociale partners stortten zich op het denken over 'de flexibele werknemer'. De werknemer van nu is employable, wat dat ook mag zijn.

“Een kant en klare definitie van employability heb ik ook niet, en voor mijn part mogen de FNV, het CNV of het ministerie van economische zaken de term allemaal hebben uitgevonden”, zegt Attema, wars als hij is van al te hoogdravend jargon. Want wellicht is het juist de terminologie die maakt dat employability iets lijkt te zijn voor ambitieuze, 'snelle jongens'. Maar volgens Attema hechten mensen nog evenveel aan stabiliteit als vroeger, ondanks de op vele punten veranderde arbeidsmarkt. “Niet iedereen wil hogerop. Maar ook als je tot je pensioen op dezelfde stoel wilt blijven zitten, lekker zonder gedoe, moet je je blijven aanpassen. Anders haal je dat pensioen niet.”

Vacaturestops

“Zelf heb ik lang bij de overheid gewerkt”, zegt Attema. Daar waren vaak vacaturestops.” Die zorgen er echter ook voor dat er geen vers bloed meer binnenkomt, dodelijk voor een organisatie die bij de tijd wil blijven. De enige remedie is dan intern schuiven met personeel. “Het is typisch een zaak van evenwicht”, zegt Attema. “Als je de flexibiteit overdrijft, verliezen mensen de binding met hun werk en worden managers het moe om nieuwe mensen in te werken. Maar doe je niks, dan krijg je stilstand. Het is zaak om dat bij mensen 'tussen de oren' te krijgen. Dat is een langdurig proces dat permanent aandacht vraagt.”

Daar ziet Start een schone taak. “In 1986 begonnen we al met het aanbieden van opleidingen, maar vanaf 1990 bieden we, wat we hier noemen, full service. Het nieuwe interne mobiliteitscentrum van Fontys is een permanent ingerichte ruimte met een breed pakket van diensten.

Werknemers kunnen er terecht om te zien wat de vacatures zijn in hun eigen organisatie. Of ze kunnen er een beroepentest doen. In principe is alles mogelijk, zelfs het zoeken naar een baan bij een andere werkgever, mocht dat nodig zijn'', zegt Attema.

“Nu moet je de rol van Start ook niet overdrijven”, zegt Attema. “Wij reageren primair op een maatschappelijke vraag. Mensen moeten zelf aangeven in welke richting ze zich willen ontwikkelen. Daarin passen ook dingen als sabbatsverlof, of uitwisselingen om te kijken of het gras ergens anders echt wel groener is.” Opnieuw blijkt zijn streven naar evenwicht: “Een harmonie vinden tussen wat mensen willen en wat kan. Uiteindelijk moeten mensen zich gewoon happy voelen.”