Minister Borst overschrijdt met haar uitspraak over abortus reeks grenzen

'Meisje' is geen aandoening die een abortus rechtvaardigt. Een reeks argumenten tegen de uitspraak van minister Borst. De auteur is klinisch geneticus, werkzaam bij de afdeling erfelijkheidsvoorlichting van de rijksuniversiteit Groningen en nauw betrokken bij de toepassing van prenatale diagnostiek.

Ten eerste is daar de grens van de discriminatie tegen vrouwen. Met het standpunt van de minister wordt impliciet getolereerd dat meisjes niet alleen als minder waardevol worden gezien dan stamhoudertjes maar ook dat dit een indicatie voor abortus kan vormen. Dat druist in tegen de hier - ook juridisch vastgelegde - geldende normen en waarden betreffende gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. De oprichting van een 'genderkliiek' in Utrecht ruim een jaar geleden, waar ouders konden kiezen voor een jongen of meisje, leidde dan ook terecht tot heftige discussie. Die discussie verbleekt, als nu met abortus omdat-het-weer-een-meisje-is wordt ingestemd.

Ten tweede is daar de grens van het transculturele medisch handelen. Na uitgebreide discussie in de media en onder betrokken specialisten is een consensus bereikt dat 'besnijdenis' van de vrouw hier niet wordt verricht. Ook in die discussie speelde mee dat voor de betreffende vrouw in haar cultuur het niet besneden zijn een negatief stigma kon zijn. Desalniettemin woog het verminkend karakter van de ingreep en het ontbreken van enige medische noodzaak zwaarder. Naar analogie met het bovenstaande zou ook bij zwangerschapsafbreking omdat-het-een-meisje-is door betrokken medici tot een duidelijk 'neen' kunnen worden besloten. Dr. Beekhuis van de Leidse kliniek voor zwangerschapsafbreking liet zich dan ook duidelijk negatief over deze ontwikkeling uit. Maak van een sociaal-cultureel probleem geen medisch probleem.

Ten derde speelt een technisch probleem een rol: om het het geslacht vroegtijdig te bepalen is genetisch onderzoek (chromosomenonderzoek) nodig. In de hele discussie rond prenatale diagnostiek en de vraag welke aandoeningen het afbreken van de zwangerschap rechtvaardigen (spierziektes, verstandelijke handicap, blindheid?) is de aandoening 'meisje' nog nooit aan de orde geweest. Sterker nog, prenatale diagnostiek ten behoeve van geslachtsbepaling op niet-medische gronden is altijd aangehaald als het ultieme voorbeeld van een verwerpelijke toepassing van deze techniek. De - dure - technologie voor prenatale diagnostiek is ontwikkeld om ernstige aangeboren/erfelijke afwijkingen vroegtijdig te kunnen vaststellen, met de optie eventueel een zwangerschap af te breken. Laten de beroepsgroepen, betrokken bij prenatale diagnostiek zich houden aan hun categorische stellingname.

Als de samenleving waar wil maken dat jongens en meisjes even waardevol zijn ('bij gelijke geschiktheid ...') dan dient het hellend vlak van de sekse-selectie gewoon te worden vermeden. Dat kan door heroverweging van haar standpunt door de minister, door een stellingname van betrokken medici en zeker niet in de laatste plaats door actief de gedachtenvorming ten aanzien van de gelijkwaardigheid van jongens en meisjes onder de betrokken bevolkingsgroepen te bevorderen. Zoals een woordvoerder van het Nederlands Centrum buitenlanders al suggereerde, lijkt me hier een belangrijke rol voor geestelijk en cultureel leiders weggelegd. Want ook voor hun achterban geldt dat niet de vrouw 'schuldig' is, maar dat het altijd de man zelf is die vanwege zijn X- of Y-chromosoom het geslacht heeft bepaald, ook als het een meisje is.

Op de vraag aan minister Borst of men na een abortus van een ongewenst meisje maar moet doorgaan met aborteren tot het een jongen is, antwoordde de minister dat dit niet de bedoeling was, maar dat “na zo'n abortus krachtig over anticonceptie zou moeten worden gesproken met de betrokken vrouw”. Dit gaat voorbij aan de essentie van het probleem, dat immers niet ligt in het ongewenst zijn van de zwangerschap maar in de dwang tot het baren van een zoon. Ik vrees dan ook dat het scenario van de verslaggever dichter bij de werkelijkheid zal liggen dan de geruststellende woorden van minister Borst.