Ongeneerde romantiek

Regie: Walter Salles en Daniela Thomas. Met Fernanda Torres, Fernando Alves Pinto. Te zien in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Wageningen.

“Ik wil het hele leven” is een flard die bijblijft, en het klinkt behoorlijk wrang in deze troosteloze omgeving. Nog wranger wordt het als even later blijkt dat het om een toneeltekst gaat, die wordt ingestudeerd door een jongen die zich voorbereidt op een auditie. Met zijn trefzekere opening zet de Braziliaanse film 'Foreign land' ('Terra estrangeira') de toon voor hetgeen komen gaat: verbeelding en avontuur als ontsnapping aan armoede en uitzichtloosheid.

'Het hele leven' lijkt wel heel ver weg voor Paco en zijn moeder. Voor moeder ligt het in haar Baskische geboorteplaats San Sebastian, waar ze dolgraag naar terug wil keren. Haar droom wordt ruw verstoord door de rigoureuze economische hervormingen van Fernando Collor, Brazilië's eerste gekozen president na dertig jaar dictatuur, die in 1990 alle spaartegoeden liet bevriezen. Voor elke Braziliaan was dat een moment om nooit te vergeten, voor Paco's moeder was het schokkend genoeg om voor de tv de geest te geven. Hulpeloze Paco, altijd door moeder verzorgd, accepteert het aanbod van een obscure antiekhandelaar om een viool met smokkelwaar naar Lissabon te brengen. Eenmaal daar gaat er van alles mis en ontmoet hij de Braziliaanse vrouw Alex, evenals hij gestrand in een vreemd land. Samen slaan ze op de vlucht voor de gangsters, maar San Sebastian blijkt nog steeds erg ver weg.

Niet alleen de schijnbaar spontane, maar in feite verraderlijk gestileerde zwart-wit fotografie doet denken aan de Nouvelle Vague, in het bijzonder aan 'A bout de souffle'. Meer nog dan dat is het de verleidelijke, aanstekelijke sfeer van roekeloze verliefdheid en romantisch fatalisme die 'Foreign land' uitstraalt. Paco en Alex zijn jong, mooi en verliefd, door het lot bijeengebracht, samen op de vlucht voor de boze buitenwereld en op weg naar nergens. Een romantischer cliché is moeilijk denkbaar. Walter Salles, ervaren in documentaire en reclame, en Daniela Thomas, ervaren in theater en opera, flirten echter zo openlijk en slim met de clichés, dat het in hun voordeel werkt. Dat de film meer te bieden heeft dan het verhaaltje wellicht doet vermoeden, blijkt ook uit de vele verwijzingen die het avontuur van Paco en Alex van een economische en historische context voorzien. Salles en Thomas hebben oog voor de ironie van de geschiedenis, die vier eeuwen nadat de Portugezen richting Brazilië trokken, de restanten van het kolonialisme weer de andere kant op laat smokkelen. Brazilianen en Angolezen ontmoeten elkaar in Lissabon, allemaal 'bang om alleen achter te blijven in een stad die ik niet heb gekozen'. 'Foreign land' gaat over een generatie die geen binding voelt met grond of geschiedenis en leeft voor het moment. Pijnlijk wellicht voor de betrokkenen, maar in de bioscoop leidt het tot heerlijke, ongegeneerde romantiek met een puurheid die je daar nog maar zelden ziet.