Liegen of sterven

Nooit eerder is het verborgene zo zichtbaar in beeld geweest en heeft het onuitsprekelijke zo luid geklonken. Nooit eerder hebben de schijnheiligheid, de conventies en de moraal die tweeduizend jaar beschaving hebben opgeleverd zo gewankeld. De begrafenis van François Mitterrand is wat mij betreft een historische mijlpaal, een omwenteling in de geschiedenis van onze zeden. De foto die Trouw gisteren op de voorpagina plaatste is in dit opzicht veelzeggend en getuigt van de juiste visie van deze krant op de gebeurtenis. Niet de kist van de overledene of de tranen van Helmut Kohl illustreerden het artikel over de rouwplechtigheden in Frankrijk, maar de omhelzing tussen de maîtresse van de oud-president en haar dochter Mazarine, het buitenechtelijke kind van Mitterrand.

Tot donderdagochtend had de dood van Mitterrand mij onberoerd gelaten. Te veel manipulaties, gebroken beloftes, kleine en grote schandalen kenmerkten het presidentiële leven van de Florentijn. Lang heb ik in zijn politieke erfenis naar iets groots en tastbaars gezocht. In de rouwstoet die door de straten van Jarnac slingerde heb ik uiteindelijk en op het nippertje iets gevonden. Voor een miljoenenpubliek liepen, bijna zij aan zij, de echtgenote en de vriendin van de oud-president, en samen woonden zij de mis bij.

Een ongekend harde dreun voor de christelijke wetten, verboden en ethiek die ons al zolang bedonderen en frustreren. Heel even moest ik aan de onfortuinlijke gebroeders Aunay denken, de jonge en mooie minnaars van de prinsessen Blanche en Marguerite de Bourgogne. In 1314 werden de twee broers in het stadje Pontoise voor een heel ander soort publiek gefolterd: hun ledematen werden eerst door de beulen gebroken, vervolgens werden ze levend gevild, gecastreerd en onthoofd. De overspelige Blanche en Marguerite werden kaalgeschoren en opgesloten en Marguerite werd een jaar later in haar cel gewurgd.

Natuurlijk zijn de tijden veranderd. Enkele jaren terug moest de ontrouwe Gary Hart afzien van een gooi naar het Amerikaanse presidentschap, de slippertjes van Bill Clinton leidden hoofdzakelijk tot een daling van zijn populariteit en Charles zal door zijn buitenechtelijke relatie met Camilla hooguit de Engelse troon mislopen.

De begrafenis van Mitterrand en de vreedzame relatie tussen zijn twee geliefden zal de geschiedenis ingaan als het definitieve bewijs dat water en vuur best samen kunnen. Door ons een blik te gunnen in zijn van de gangbare normen afwijkende intieme leven, heeft Mitterrand een frontale aanval ontketend op het monogame denken dat het fundament is van onze samenleving. Maar de verdienste van Daniëlle, de wettige echtgenote van de oud-president, is vele malen groter. Voor een internationaal legioen van meesmuilende tv-kijkers nam ze het risico de risée van de weldenkende gemeente te worden. Want hoezeer zullen de modale Jannekes en Elcos in ons midden niet van die beelden hebben gegruwd, zij die hun strakke huwelijk in hun pr-vitrine allang als een hoeksteen hebben tentoongesteld?

Donderdag verdween in één klap ook de hypocrisie die Mitterrands politieke carrière in het verleden zo vaak had ontsierd. Een hart onder de riem voor de helse tandem Youp van 't Hek-Céline: het gaat inderdaad allemaal om liegen of sterven.