Franse Assemblée bestempelt uitroeiing Armenen tot volkenmoord

PARIJS (AFP, Reuters) - De Franse Assemblée Nationale, de Tweede Kamer van het Franse parlement, heeft gisteren unaniem de uitroeiing van meer dan een miljoen Armenen door de Turken in 1915 en 1916 bestempeld als genocide en daartoe een wetsontwerp aangenomen. Dat gebeurde op voorstel van de socialistische partij van premier Lionel Jospin.

De Franse regering liet weten dat het aannemen van het wetsontwerp niets te maken had met de betrekkingen tussen Frankrijk en Turkije. De Franse regering kan nog meer willen, want Turkije heeft onmiddellijk, en zoals verwacht, afkeurend gereageerd op het Franse oordeel over dit deel van de Turkse historie.

Een regeringswoordvoerder voorspelde dat de Franse stap zeker negatieve gevolgen zal hebben voor de Turks-Franse verhoudingen. Eerder had Ankara al gewaarschuwd dat de handelsbetrekkingen en diplomatieke relaties in gevaar zouden komen, als het voorstel zou worden aangenomen.

Het voorstel gaat nu naar de Senaat. Als die het eveneens aanneemt, wordt Frankrijk, na Griekenland (wie anders), de tweede lidstaat van de Europese Unie die het optreden van de Turken in scherpe bewoordingen veroordeelt.

Namens de Franse regering riep staatssecretaris Jean-Pierre Masseret aan het begin van de behandeling van het wetsvoorstel de Turken en Armenen op tot verzoening. Hij zei dat de regering kennis heeft genomen van de politieke bedoeling van het parlement, maar onderstreepte tegelijkertijd dat het om een initiatief van het parlement en niet van de regering gaat. De regering in Parijs heeft de volkenmoord op de Armeniërs nooit erkend. Enkele Franse parlementariërs hebben gezegd dat erkenning door Turkije dat er sprake was van genocide een van de voorwaarden moet zijn voor de toelating van Turkije tot de Europese Unie.

In Frankrijk wonen ongeveer 400 000 mensen van Armeense afkomst. Zij hebben op een uitspraak van het parlement aangedrongen.

De uitroeiing van de Armenen in het toenmalige Ottomaanse Rijk begon al aan het einde van de vorige eeuw, toen honderdduizend Armenen, die hun nationale rechten opeisten, werden vermoord. De genocide vond zijn hoogtepunt in de jaren 1915-'17, toen ruim een miljoen Armenen werden gedeporteerd, van wie er velen in afgelegen gebieden in het Ottomaanse rijk werden vermoord en er eveneens velen van honger en ellende om het leven kwamen.

Op 16 september 1915 beval de Turkse minister van binnenlandse zaken, Talaüt Pasja, volledige uitroeiing van de Armenen. Van Britse zijde is het aantal moorden en deportaties op 1,2 miljoen of nog meer geschat, maar vermoedelijk gaat het om ongeveer anderhalf miljoen mensen, ongeveer driekwart van alle toenmalige Ottomaanse Armenen.

Aangezien het hoogtepunt van de uitroeiing zich afspeelde tijdens de Eerste Wereldoorlog en Europa wel wat anders aan het hoofd had heeft deze genocide toen niet de aandacht gehad die nodig was. De uitroeiing gebeurde in fasen: eerst werden de in Turkije woonachtig Armeense intellectuele en religieuze leiders vermoord, daarna de mannen in de kracht van hun leven, waarna de deportatie van vooral ouderen, vrouwen en kinderen volgde.

Turkije ontkent de genocide op de Armenen en zegt dat zij indertijd omkwamen in een burgerloorlog. Een woordvoerder van het Turkse ministerie van buitenlandse zaken zei dat een erkenning van de genocide zou kunnen leiden tot een heropleving van het Armeense terrorisme tegen Turkse doelen.

In de jaren zeventig en tachtig werden zeker dertig Turkse diplomaten en hun familieleden bij aanslagen van Armeense extremisten gedood. Vijf van deze dodelijke aanslagen werden in Frankrijk uitgevoerd. Bij een van deze aanslagen, in 1983 op het vliegveld Orly bij Parijs, kwamen acht mensen om het leven en raakten 54 anderen gewond.