Emile Cioran 1911 - 1995

AMSTERDAM - Emile Cioran, sinds een halve eeuw de zwartgalligste filosoof van Frankrijk en omstreken, is gisteren, 84 jaar oud, in het Parijse Broca-ziekenhuis gestorven. Hij leed sinds zijn jeugd aan het leven en de laatste jaren ook aan de ziekte van Alzheimer.

Juist vorige maand verscheen, bij Gallimard, het verzameld werk van de man die zich, naar hij zelf schreef, door de dagen had geworsteld 'als een hoer in een wereld zonder trottoirs'. Trefwoorden als melancholie, échec, verveling, zinloosheid en zelfmoord ('de gedachte aan suïcide maakt het leven draaglijk') kenmerken veel van de thematiek van zijn aforistische geschriften. Toch werd de kring van zijn bewonderaars groter dan deze deprimerende opsomming zou doen verwachten. Dit dankte hij deels aan zijn stilistische talenten, en misschien ook wel aan veler behoefte aan filosofische griezellectuur.

Dat Cioran uitblonk als Frans stilist, lag niet voor de hand. Hij werd, als zoon van een Grieks-orthodoxe priester, geboren in Roemenië. In het Roemeens schreef hij zijn eerste boeken. “Het meest vernielzuchtige schepsel uit de hele geschiedenis, een apolcalyptisch gedrocht vol vlammen en duisternis, bezield door kracht en wanhoop” - om een kernachtig zelfportret uit die tijd te citeren - ging daarin stevig te keer tegen de pretenties van de filosofie en het christendom.

In 1937 ging Cioran in Parijs wonen, voorgoed. Van taal te veranderen viel hem zwaar. Zijn eerste pogingen om in het Frans zijn inktzwarte kijk op de wereld te formuleren, typeerde hij zelf met karakteristieke geestigheid als 'het schrijven van een liefdesbrief met behulp van een woordenboek'. Hij ontwikkelde een diepe liefde voor zijn tweede taal, die hem dwong tot helderheid (en waarin een woordgoochelaar als Heidegger zijns inziens spoedig door de mand zou zijn gevallen).

In Parijs publiceerde hij sinds 1949 ruim een dozijn boeken met aforismen, verhalen en essays. Nederland had weinig haast om er kennis van te nemen. Pas in het afgelopen decennium zijn een paar ervan, waaronder 'Bittere syllogismen' uit 1954, bij de Arbeiderspers in vertaling verschenen.

Cioran leidde een sober leven in weinig riante behuizingen in het vijfde en zesde arrondissement van Parijs. Vast werk was hem een gruwel: “Als het leven te rechtvaardigen is, dan alleen door vrijheid”. Te trouwen met de vrouw die bijna veertig jaar zijn leven deelde, kwam in geen van beider hoofd op. De vitale pessimist had niet het idee dat de mensheid hem geruime tijd zou overleven. “De mens”, zei hij vijf jaar geleden in een interview in De Groene, “is een avontuur dat onmogelijk goed kan eindigen. Dit negatieve dier vernietigt alles.”