Wederkerig

Poems are made by fools like me But only God can make a tree.

Onlangs overleed in Eefde mevrouw Corrie Elisabeth Bakker (85). In de rouwadvertentie liet zij ons bovenstaand gedicht na. Hoe klaar en eenvoudig is hier een groot mysterie verwoord. Ik heb getracht dit heldere Engels in het Nederlands te vertalen, maar haar eenvoud kan ik niet halen:

Een dwaze, zoals ik, mag dan wel verzen maken, God echter maakt een boom en dergelijke zaken.

Maar Hij, die door Zijn Woord de bomen schiep Is ook de grote God, die mij tot aanschijn riep.

Ik dwaze dichter op mijn beurt, mag door mijn woord De maker zijn van God, die bomen maakt.

God maakt - en dit is reeds een mythische uitspraak - de fenomenale wereld, die wij met ons bewustzijn aantreffen en die wij via onze zintuigen en ervaring met ons verstand tot begrippen samenvatten. Dit goddelijk scheppen van het bestaan, das Da-sein, 'er'-zijn, een zijn in de tijd, is ons mensen niet gegeven.

Toch is een ander scheppen ons deel: het scheppen van beelden, een artistiek scheppen.

Als kunst het menselijk vermogen is gedachten en gevoelens - het menselijk beleven - in beelden vorm te geven, dan is de mens als kunstenaar (als 'dwaze' dichter) een schepper (naast God). Dit scheppen echter draagt altijd een noumenaal (van het Griekse nous = geest), of beter gezegd: een virtueel karakter. Wij scheppen nooit 'een boom', maar wel een beeld, een metafoor, een 'bij wijze van spreken', een alsof.

Toen God de mens schiep naar 'Zijn beeld en gelijkenis' (ook weer een mythische uitspraak), gaf Hij hem daarmee scheppingsmacht, een vermogen 'oneigenlijk' te spreken. In de religie mag de mens als mythen-dichter God scheppen als beeld en voorstelling.

Zo is de religie een vorm van kunst - geen verklaring van mens en kosmos in wetenschappelijke zin, geen onwrikbaar dogma omtrent de stand van zaken, zelfs geen filosofie. Een kunstwerk vol mysterie, zoals een kunstwerk hoort te zijn.

God en mens staan in een wederkerig scheppen tot elkaar; een Woord en een antwoord, een Beeld en een wederbeeld. Zo moet de mens in de wereld een wederbeeld van God zijn, een weerklank op Zijn Woord. Een paradoxale en mysterieuze wederkerigheid.