Liever verhuizen naar Oost-Groningen, maar het is wel erg duur

ARNHEM - De Luchtmobiele brigade met helikopters en al naar Oost-Groningen verhuizen: liever vandaag dan morgen, zeggen ze bij de provincie Gelderland, de gemeente Ede en natuur- en bewonersorganisaties. De Veluwe is daar zeer mee gediend, net zoals de ongeveer 700 000 mensen die in meerdere of mindere mate last krijgen van de oefeningen op de Eder- en Ginkelse Heide.

Nee, zegt het gemeentebestuur van Arnhem. De brigade moet in Schaarsbergen gelegerd blijven, want verhuizing kost ons 2650 banen en maakt de opbouw van de werkgelegenheid in de streek nog eenzijdiger dan hij al is. Het was maandagavond nog even spannend of B & W voldoende steun zouden krijgen voor hun 'Alleingang.' Maar een - krappe - meerderheid (19 om 13) sloot zich bij het collegestandpunt aan.

Voor Groningen kan de redenering van werkgelegenheid uiteraard worden omgekeerd: de nieuwe werkgelegenheid is daar meer dan welkom. Bezwaren uit de milieu- en landbouwhoek doen daar niets aan af.

En de brigade zelf? Formeel houdt de elite-eenheid van de landmacht zich buiten de politieke discussie, maar op 'uitplaatsing' naar Oost-Groningen zitten de 1700 militairen in Schaarsbergen niet te wachten. Voor de werving van nieuwe beroepsmilitairen zou verhuizing een ramp en misschien zelfs het einde van de brigade kunnen zijn. De huidige militairen zijn beroepshalve gewend aan verplaatsingen, maar dan voor kortere tijd. Naar Oost-Groningen moeten, dat staat gevoelsmatig zo ongeveer gelijk met verbanning naar Siberië.

De voor- en tegenstanders van verhuizing mogen vandaag nog eens hun zegje doen tijdens een hoorzitting van de Kamercommissie voor defensie over wat inmiddels een slepende kwestie is geworden. De Tweede Kamer zelf is verdeeld over de verplaatsing, vanwege de op bijna een miljard geraamde kosten.

Het kabinet kwam op Prinsjesdag met de mededeling dat verhuizing vooralsnog niet aan de orde is omdat het milieu in Oost-Groningen er te veel onder zou lijden. Daarmee lijkt de patstelling compleet. Milieu versus economie en economie versus militaire belangen, met uitwisselbare argumenten pro en contra.

Twee jaar geleden leek het allemaal nog zo eenvoudig en overzichtelijk: verplaats werkgelegenheid naar een economisch zwakke regio waar nog ruimte is en geef daarmee lucht aan een natuurgebied dat toch al onder druk staat (verbreding A 12, hoge snelheidstrein) en dat economisch gezien wel een stootje kan velen.

De Luchtmobiele brigade zou volgens een Kamermeerderheid moeten verhuizen naar de Veenkoloniën in Oost-Groningen (tussen Nieuwe Pekela en Veendam), eventueel met medeneming van de Apache- en Chinook-helikopters. In dat agrarische gebied kan de brigade naar hartelust oefenen zonder al te veel schade voor natuur en milieu, terwijl de Eder- en Ginkelse Heide aan de rand van het Nationaal park Hoge Veluwe ligt. Bovendien wonen in de omgeving van het huidige oefenterrein en de vliegroutes honderdduizenden mensen, onder wie veel bejaarden, zieken en psychiatrische patiënten.

De logica van verplaatsing verdween zodra de kosten ter sprake kwamen. Zo'n 950 miljoen gulden, dat is geen bedrag dat je in een verloren uurtje bij elkaar krijgt. Het Groningse bedrijfsleven heeft onlangs een alternatief plan gepresenteerd, dat de helft goedkoper is. Met geld van Fortis Amev zouden kazerne en oefenterrein worden gebouwd en aangelegd, die defensie vervolgens kan leasen. Dat was voor de gewezen bevelhebber der landstrijdkrachten Couzy het sein om in verschillende regionale kranten tegen het leaseplan van leer te trekken. Uiteindelijk, schrijft hij, zullen de kosten hoger worden, omdat de projectontwikkelaar er aan moet verdienen. “Het voorstel is dus geen kostenbesparing, maar een andere wijze van financieren: minder vooruit betalen, meer betalen in de toekomst. Deze ballon moet dus zo snel mogelijk worden doorgeprikt. Voor het verplaatsen van geluidsoverlast gaan we toch niet een miljard gulden betalen!”

Couzy's interventie is niet toevallig. Tijdens zijn commando van de landmacht is de Luchtmobiele brigade opgericht om te worden ingezet bij internationale vredesoperaties. Als generaal buiten dienst kan hij zich zonder gevaar tolk maken van de bezwaren tegen verplaatsing.

De hoge kosten zijn zeker op de korte termijn een obstakel van formaat voor verplaatsing naar Oost-Groningen. De te verwachten negatieve gevolgen voor de werving van nieuwe beroepsmilitairen bepaalde tijd (bbt'ers) wegen ook zwaar, al klaagt de brigade dat die in de discussie onvoldoende aandacht krijgen. De werving verloopt nu al moeizaam en blijft flink achter bij de prognoses. Verplaatsing zou dat beeld dramatisch verslechteren. De doelgroep voor werving zou terugvallen tot nog maar 20 procent van het huidige bereik en dat is voor de brigade onverteerbaar.

Met die oefeningen op de Eder- en Ginkelse Heide valt het trouwens best mee, zegt brigadewoordvoerder majoor P. Kolken. De door bewoners en milieugroepen zo verfoeide helikopters hebben zich er tot nu toe amper vertoond. Als dat wel gebeurt, gaat het per keer meestal om twee of drie helikopters. De werkgroep 'Wageningen en het COT' stelt dat het nu al klachten regent over de transporthelikopters. Dat doet het ergste vrezen voor de toekomst, als de brigade wekelijks op de hei gaat oefenen.

De Kamercommissie zal zich na de hoorzitting van vandaag ongetwijfeld nog eens intensief beraden op de vraag of de Luchtmobiele brigade moet verhuizen. De tijd is in zoverre in haar voordeel, dat al is afgesproken dat zo'n operatie pas over tien tot vijftien jaar haar beslag zou krijgen. Dan is uitstel van een beslissing tot na de verkiezingen van mei volgend jaar een redelijk risicoloze en dus aantrekkelijke optie.