Vriend ex-dictator wint in Guatemala

Alfonso Portillo, die onlangs bekende dat hij twee mannen heeft doodgeschoten en dik bevriend is met ex-dictator Efrain Rios Montt, heeft de presidentsverkiezing in Guatemala gewonnen. Hij heeft de internationale gemeenschap alvast opgeroepen hem niet tegen te werken, na deze 'overwinning van het volk'.

De verkiezing van Portillo mag verbazing wekken. Pas drie jaar geleden kwam in Guatemala een eind aan 36 jaar burgeroorlog waarin 200 000 mensen omkwamen. Een hoofdrol in dat bloedige verleden was weggelegd voor Rios Montt. De ex-dictator liet in '82-'83 honderden indianendorpen met hun inwoners van de kaart vegen: zijn tactiek van de verschroeide aarde tegen linkse guerrilla's. En uitgerekend de door Rios Montt opgerichte partij FRG stelde Portillo kandidaat voor de presidentsverkiezing.

Volgens Rigoberta Menchu, Nobelprijswinnares en vertegenwoordigster van de indianen, is wel duidelijk wat zijn opdracht is: ervoor zorgen dat de mensenrechtenschenders uit de burgeroorlog niet in het cachot terechtkomen. Rios Montt had graag zelf president willen worden, maar daar is in '96 een stokje voor gestoken. De generaal is overigens vorige maand wel in het parlement gekozen en dreigt zelfs voorzitter te worden van de volksvertegenwoordiging, die in Guatemala uit slechts één Kamer, het Congreso Nacional, bestaat.

Menchu heeft hem vorige week met zeven andere generaals aangeklaagd in Spanje, wegens bloedbaden waarin ook Spanjaarden zijn omgekomen. Portillo noemde dat een 'verkiezingsstunt'. Hij ontkent in alle toonaarden dat hij zich sterk gaat maken voor de foute mannen van weleer.

De 48-jarige advocaat en ex-professor in de economie onderschrijft, zegt hij, de uitgangspunten van de vrede van '96: terugdringen van de macht van de militairen, erkennen van de rechten van de indianen en de bezem door het justitieapparaat, dat collaboreerde met de militaire regimes. Zijn partij, het Guatemalteeks Republikeins Front, zal 'op de trein van de vrede springen', heeft hij aangekondigd. Zo zal voortaan een burger minister van defensie zijn. En Portillo belooft de elite-eenheid Estado Mayor te ontmantelen, die wreedheden heeft begaan tijdens de burgeroorlog. Het buitenland hoeft hem niet te vrezen, vindt Portillo. Integendeel, de internationale gemeenschap moet hem helpen zijn programma uit te voeren.

De belangrijkste reden voor zijn verkiezing: de populist heeft handig ingespeeld op de ontevredenheid onder de Guatemalteken over de regering. Het land kent een hoge werkloosheid, een hoge inflatie, en het lukt maar niet de corruptie aan banden te leggen, waarmee een kleine elite zich verder verrijkt. Guatemalteken zijn vooral arm, zeker 60 procent leeft onder de armoedegrens. En 32 procent is analfabeet (het hoogste percentage in Latijns-Amerika na Haïti). De indianen, een meerderheid in het land, zijn bovendien teleurgesteld dat erkenning van hun rechten dit jaar bij referendum is afgewezen.

Portillo begrijpt de noden, zo is aan zijn verkiezingsprogramma af te lezen. Hij belooft hulp aan de armen, onderwijs en gezondheidszorg. Bestrijding van de criminaliteit en respect voor de rechtsstaat hebben prioriteit. Hij won zondag de tweede ronde in de verkiezing met een groot overwicht over Oscar Berger, de kandidaat van de regeringspartij PAN: 68 tegen 32 procent. De opkomst was laag, slechts 41 procent van de kiezers nam de moeite te stemmen. Het was de tweede keer dat hij een gooi deed naar het presidentschap: in 1995 kwam hij 30 000 stemmen tekort tegen Alvaro Arzu.

Volgens de nieuwe man, die op 14 januari aantreedt, zijn de belangen van de Guatemalteken in goede handen. Portillo heeft in september onomwonden toegegeven dat hij op zijn zeventiende twee mannen heeft gedood in Mexico. Dat gebeurde uit 'zelfverdediging', beweert Portillo, die ontsnapte aan berechting door te vluchten. Hij maakte een campagne-leus van zijn daad: ,,Iemand die zichzelf kan verdedigen, kan het volk beschermen.''