X FILES - Tussen Ufo's en FBI zweeft de X-filie

De Amerikaanse televisieserie 'The X-files' won vorige week drie Golden Globe Awards. De jury achtte de serie de beste dramaproductie, en kende aan de hoofdrolspelers Gillina Anderson en David Duchovny ook prijzen toe voor beste acteur en actrice. De fans, honderdduizenden in de hele wereld, waren geen moment verrast. Ze vonden alleen dat Scully er een beetje slecht uitzag toen ze de prijs in ontvangst nam. “Ik hoop dat ze er beter uitziet bij de Emmy's”, zei iemand in één van de vier discussiegroepen op Internet over de televisieserie. Maar dát ze de prijs zou krijgen, dat stond voor hen al vast. Sinds 'Star Trek' was er geen serie meer meer met zulke toegewijde fans, die net als de 'trekkies' zich een geuzennaam hebben toegekend: ze zijn X-fielen.

Volgens Veronica, dat 'The X-files' in Nederland uitzendt, groeit de groep fans nog steeds. Sommigen waren er al vanaf het eerste begin, ruim een jaar geleden. Anderen haakten in tijdens de tweede serie. En nu de derde serie inmiddels de vijfde aflevering heeft beleefd, kan Veronica concluderen dat er alwéér meer kijkers waren.

Ach, kijkers zijn er in alle leeftijdsgroepen, zegt de voorlichter van de zender. Maar de echte fans, de gelovigen, die zijn vrij jong. Studenten, tussen de 18 en 27 jaar. Meest jongens, maar ook meisjes. Mensen zoals de uit Amsterdam afkomstIge student Ralph van het Nederend (21) en zijn vriendin, die de serie in de Verenigde Staten ontdekten. Ralph was daar een jaar, tussen school en studie. En juist toen zonden ze daar de eerste aflevering van 'The X-files' uit. Het werd in het land van Nasa en FBI meteen een hit. Hier kostte dat enige tijd. Maar via Internet en de BBC ontstond ook hier de 'fancultuur' rond 'The X-files', en bleek al snel dat er ook in Nederland X-fielen zijn. “Ik weet niet wat het is, het spreekt je gewoon aan”, zegt student elektrotechniek Danny Sanders (22) uit Eindhoven. Danny kan zich wel vinden in de verklaring die hoofdrolspeler Duchovny ooit in een interview gaf: de serie spreekt diegenen aan die zoeken naar betekenissen in dit milleniaristische tijdperk en koppelt dat aan een aloud gevoel dat de regering ons bedriegt. Succes verzekerd.

Wie de serie nog nooit gezien heeft, zal de populariteit ervan niet uit de samenvatting begrijpen. 'The X-files', bedacht scriptschrijver Chris Carter enige jaren terug, dat zijn dossiers die onder de letter 'X' zijn opgeborgen in de kelders van de kantoren van de Amerikaanse FBI. Niemand mag ervan weten, want in de dossiers zitten mysterieuze, onopgehelderde zaken die te maken hebben met buitenaardse verschijnselen. Twee agenten werken aan die 'X-files': agent Fox Mulder en agent Dana Scully.

Rolmodellen, misschien wel. Of typische jaren negentig workaholics. In ieder geval is hun populariteit ontzaglijk, terwijl het niet eens zozeer hun buitengewone schoonheid is, waar dat door komt. Dana, in het echt Gillian Anderson, is bijvoorbeeld een kleine, roodharige vrouw. “Niet bepaald het type topmodel”, zoals Danny Sanders het uitdrukt. Het kan de fans niet deren. Bijna evenveel Internetpagina's als er gewijd zijn aan topmodel Karen Mulder zijn er voor Gillian Anderson, de vrouw die Scully speelt.

Haar tegenspeler Fox Mulder, een magere, lange man, kijkt altijd wat onuitgeslapen. Voor hem is in de States een drietal heuse 'oestrogeen-brigades' opgericht, virtuele clubs van dames die wild worden van foto's van de in de serie wat saaie en monomane acteur David Duchovny. Zij zagen hem, vele malen, ook op televisie en in tijdschriften: mooi, welbespraakt, intelligent en toch heel lief. Duchovny is alles wat je van een man zou wensen.

Fox Mulder en Dana Scully hebben wekelijks wel een onverklaarbare moord, verdwijning of infectie bij de hand. Mulder, die eigenlijk aan de geheime dossiers werkt omdat hij zijn verdwenen - en volgens hem door aliens ontvoerde - zusje zoekt, denkt bij alle problemen aan buitenaardse wezens. Scully, die voordat ze agent werd dokter was, zoekt meer aardse en medische verklaringen voor vreemde verschijnselen. Ze kibbelen wat, worden bedreigd, overleven de grootste gevaren en lossen de zaak op. Meestal zonder dat de kijker zeker weet of er aliens in het spel waren of niet. Het kon ook nog, bijvoorbeeld, een onbekend virus zijn. De serie is, wat je noemt, science-fiction, maar dan in de tegenwoordige tijd.

In de Verenigde Staten werd 'The X-files', drie jaar geleden voor het eerst uitgezonden, onmiddellijk een hit. Het aantal kijkers nam daar toe tot 17 miljoen. En ook het aantal Ufo-meldingen steeg waarneembaar na de eerste aflevering. Sommige burgers namen aan dat er echt X-files bestonden in de kelders van de FBI, en eisten opening van zaken. Bij de regisseur stroomden brieven binnen van burgers die ook onopgehelderde problemen hadden en vroegen of Mulder en Scully niet konden komen helpen.

Een leven vol bodyguards en limousines werd het lot van de tot dan toe volkomen onbekende acteurs Gillian Anderson en David Duchovny. Zij werden besprongen op straat, nageroepen en aangestaard. Iedereen kende ze. Duchovny, die iets populairder is dan Anderson, heeft er aan moeten wennen dat de fans alles van hem weten en dat ook - via Internet - aan elkaar doorvertellen. Met wie hij verkering heeft, hoe zijn hond heet (Blue), wat hij de hele dag doet. Na een aflevering waarin hij in zwembroek optrad bediscussieerden ze zelfs of hij links- of rechtsdragend is.

Zo erg is het in Nederland niet geworden, ook al zijn er tientallen Nederlandse sites op Internet met geluiden uit de serie, foto's van de acteurs en videobeelden. En de videobanden, waarop drie of vier afleveringen gecompileerd te zien zijn (39,95 gulden), gaan ook hier als warme broodjes over de toonbank van de videotheken. De armzalige vertalingen van de boeken die naar aanleiding van de serie zijn gemaakt, verkopen goed. Op Internet is een Nederlandstalige mailing list beschikbaar voor fans die nieuwtjes willen uitwisselen en een viertal Nederlandse fans heeft al, naast de vele tientallen Amerikanen, Duitsers en Britten, een homepage gewijd aan 'The X-files'. Grote speelgoedwinkelketens verkopen sinds kort ook de 'X-file spaarkaarten', die voorheen slechts verkrijgbaar waren bij de stripspeciaalzaak.

Ralph van het Nederend is zeer actief op de mailing list. Waarom hij een fanatieke fan van 'The X-files' is geworden, kan hij niet zo goed verklaren: “Het komt wel geloofwaardig over. Die interactie tussen de hoofdpersonen vind ik voornamelijk interessant, die spanning tussen aards en bevlogen. Wat Mulder beweert is vaak geloofwaardig: je denkt steeds 'op zich kan het'. Ik geloof er wel een beetje in. Ik dacht altijd al: 'misschien is er wel iets buiten ons'. Van de zomer heb ik ook een boek over Ufo's gekocht. Maar ik zie ze niet vliegen, hoor.”

Toch zette Ralph een lijst op Internet, vol kenmerken waaraan een echte X-fiel voldoet. “Je weet dat je een X-fiel bent als je de helft van de tijd moet lopen omdat je lange jas tussen de spaken van je fiets terecht is gekomen. Of als je bij iemand die er heel slecht uitziet denkt:hee, dat is iemand die lijdt aan de dodelijke gevolgen van geheime testen'. Als je opkijkt, iedere keer als er een vrouw met rood haar passeert. Als je bij het zien van beschimmeld brood aan buitenaardse wezens denkt. Als je de dingen waarmee je niet zo goed raad weet opbergt in een mapje waarop je de letter 'X' hebt geschreven.”

Geen van de fans in Nederland doet echt zo raar. Ralph ook niet. Dat is meer iets voor de Amerikanen, vinden ze. Ook Robbert Blokland, een 21-jarige student geschiedenis en journalistiek in Groningen, loopt nog net niet in een lange beige FBI-jas. Maar hij verzamelt wel alles wat met 'The X-files' te maken heeft.

Robbert: “Ik heb cd's, posters, t-shirts, video's, speciale kaarten en alle boeken. Ik was gelijk na de eerste aflevering verkocht. Echt gelijk helemaal verslaafd.”

Niet bekend

“Wat volgens mij het aantrekkelijkste is, is het leven dat de hoofdpersonen leiden. Iedereen wil volgens mij graag zo'n leven. Tenminste, dat vind ik het belangrijkste. Er zijn ook fans die verliefd zijn op Scully. Maar dat snap ik niet zo goed.”

De fans hebben met het volgen van de serie wel enige problemen: zo brak Veronica, halverwege vorig jaar, een serie afleveringen abrupt af. Op de BBC, waar de serie ook wordt uitgezonden, konden ze de rest wèl zien, maar daar worden sommige afleverigen door elkaar gehusseld of soms helemaal niet uitgezonden. Volgens de BBC komt dat doordat het programma op een relatief vroeg tijdstip wordt uitgezonden en sommige expliciete uitdrukkingen of scènes dan niet mogen worden vertoond. Maar op Internet gaan ook geruchten dat de BBC door de vreemde volgorde probeert de verkoop van de videobanden te stimuleren, weet Danny Sanders, die al twee jaar een eigen homepage over de serie runt.

Sanders ziet, net als Veronica, de populariteit van de serie nog steeds stijgen: “Ik krijg zo'n 500 bezoekers per dag op mijn site, dat is best veel. Maar die komen dan ook van over de hele wereld, want ik heb alles in het Engels opgeschreven. Er zijn nog een paar honderd andere sites, want de X-filie speelt zich voornamelijk op Internet af. We mailen elkaar als er ergens in de wereld weer een goede aflevering is geweest.”

“Ik ben al vanaf het begin fan. Ik had er ergens iets over gelezen, het leek me aantrekkelijk. De combinatie van eigenaardige verhalen en de doofpotten van de overheid spreekt tot de verbeelding. En dat wordt dan ook nog van twee kanten belicht: agent Mulder gelooft alles, terwijl Scully heel sceptisch is. Je komt er nooit achter welke van de twee benaderingen nou de juiste is.”

Sanders heeft het meest op met Scully, de sceptische. “Ik ben toch iets teveel technicus om te geloven dat al die buitenaardse wezens hier met Ufo's naartoe komen.”

Een echte fan heeft niet genoeg aan de afleveringen op zich. Die leest er boeken bij. Zoals Danny, die een unofficial X-files guide gebruikt. Robbert maakt gebruik van de officiële, van Fox Broadcasting. Maar met Fox wil Danny niks te maken hebben, want die maatschappij heeft in Amerika een aantal 'X-files'-sites laten sluiten. “Omdat ze de enige willen zijn”, denkt Danny. Asociaal vindt hij het, want de fans maken er juist een hoop werk van om de serie van Fox te promoten.