Sociale dienst beloont agressie Dreigende ex-partners ontsnappen aan onderhoudsplicht

EINDHOVEN - Ex-partners stellen zich vaak met succes agressief op tegenover hun vroegere echtgenoot die is aangewezen op een uitkering. Dat bedreigende gedrag wordt 'beloond' door sociale diensten, die in zulke gevallen de ex-partner soms vrijwaren van de eis om bij te dragen in het onderhoud van de uitkeringsgerechtigde. Dat blijkt onder meer uit een beleidsnota van de gemeente Eindhoven. Ook elders in het land laten sociale diensten in geval van agressie de verhaalplicht van ex-partners schieten.

In de nota 'Uitdieping Handhavingsbeleid', waarop sinds 21 maart het beleid in Eindhoven en omgeving is gebaseerd, staat letterlijk dat van verhaal wordt afgezien “indien aantoonbaar is dat degene die bijstand geniet, door het opleggen van een onderhoudsbijdrage, fysiek of geestelijk in gevaar komt.” In andere steden wordt ook rekening gehouden met individuele omstandigheden, maar voor zover bekend staat nergens zo uitdrukkelijk beschreven dat in geval van agressie verhaal achterwege blijft.

De nieuwe verhaalparagraaf in de Algemene Bijstandswet geldt sinds 1 augustus 1992. De maatregel die gescheiden mensen, dikwijls pas na verloop van jaren, dwingt tot het betalen voor het levensonderhoud van hun ex-partner, is zeer omstreden. In de praktijk leidt de betaalplicht soms tot emotionele en onverkwikkelijke taferelen. Zo zijn er mensen die hun ex-partner laten schaduwen om te onderzoeken of die zwart werkt of samenwoont met iemand met een inkomen. In dat geval hoeft immers niet te worden betaald. Het komt ook voor dat mensen hun ex, al is er maar een vermoeden, bij de sociale dienst aangeven. Bovendien reageren mensen bij wie om geld voor hun ex wordt aangeklopt, vaak woedend en agressief.

De wet biedt gemeenten de mogelijkheid in individuele gevallen - om dringende redenen - van verhaal af te zien. Niet toegestaan is het echter, aldus een woordvoerster van Sociale zaken, om dit voor een hele categorie te doen.

Het beleid in Eindhoven kwam tot stand na uitvoerig overleg met de regiogemeenten en met justitie in het arrondissement Den Bosch. De passage in de beleidsnota is, aldus een woordvoerder van de gemeente, bewust zo stellig geformuleerd. “In de praktijk gaat het meestal om mannen die hun ex-vrouw bedreigen. Inderdaad mag het beleid zo worden uitgelegd dat wij van verhaal afzien als mannen hun ex gaan bedreigen of terroriseren. Primair geldt het welzijn van de client. Als wij dat kunnen waarborgen door de verhaalplicht achterwege te laten, is het ons dat waard.” Dat dit door kwaadwillenden als een vrijbrief voor agressie kan worden opgevat, neemt Eindhoven voor lief. Volgens wethouder A. Rennenberg (Algemeen Ouderen Verbond) is er in dat geval altijd de politie nog. “Of mensen het als een vrijbrief voor geweld zien, moet de praktijk uitwijzen”, aldus de wethouder.

Het beleid elders in het land wisselt. In Groningen, Rotterdam en Tilburg wordt in individuele gevallen wel van verhaal afgezien, maar nergens staat dit duidelijk zwart op wit. “De verhaalplicht is keihard”, zegt G. Oude Eibrink van de wetenschappelijke afdeling van de sociale dienst in Rotterdam. “Alleen wanneer iemand te gronde wordt gericht - welke partij doet er niet toe - wordt in Rotterdam niet verhaald. Nee, dat staat niet zo op papier.” Hetzelfde geldt voor Groningen. “Vreemd”, vindt D. Schuur, directeur van de Groningse sociale dienst, het Eindhovense beleid. Agressie bij de ex-partner zou voor hem eerder een reden zijn om juist wel te verhalen. In Tilburg daarentegen wordt in sommige gevallen van agressie wel afgezien van verhaal.

Volgens directeur P. Lemmen van het Centraal Bureau van Divosa (de vereniging van directeuren van sociale diensten) is de kwestie al lang een knelpunt. “Al heel snel na de invoering van de wet hebben klantenorganisaties ons gemeld dat het op grote schaal voorkomt dat vrouwen door hun ex worden bedreigd. Iedere situatie is anders, dus is het goed dat de wet toelaat dat per gemeente ieder individueel geval van agressie apart wordt bekeken.” Lemmen erkent dat “het wringt” als wordt besloten om in geval van agressie de verhaalplicht maar de plicht te laten. “Maar wat moet je anders? De wet toepassen en op de koop toenemen dat vrouwen in elkaar worden geslagen? Zo'n wet gaat te ver. Maar het is waar: de grens naar chantage ligt dichtbij.” Lemmen heeft niet de indruk dat het dikwijls voorkomt dat terreur wordt 'beloond'.