Groot Ontwerp voor wereld krijgt weinig animo

SCHEVENINGEN - Kroonprins Hassan van Jordanië neemt alle tijd om een vraag te beantwoorden. Hij is te gast op een congres in het Scheveningse Circustheater. Achter hem verschijnt, op een levensgroot scherm, ineens de Israëlische premier Netanjahoe in beeld. Live vanuit Lissabon, waar hij is voor weer een andere conferentie.

Hassan gaat intussen rustig door met antwoorden. Seconden verstrijken. Netanjahoe trommelt heel kort met de linkerhand op een tafelblad. Even later een herhaling, nu met de vingers van de rechterhand. Nog steeds gaat de Jordaanse prins door met zijn betoog. Dan kijkt Netanjahoe op zijn horloge en dat wekt zoveel hilariteit in de zaal, dat ook Hassan door heeft wat er gebeurt. Duizend excuses van de Israëlische regeringsleider.

De verhouding tussen hun landen mag dan delicaat zijn, tussen de beide heren blijft het - uiterlijk althans- pais en vree. Ze noemen elkaar zelfs om beurten “mijn vriend”. Hassan en Netanjahoe waren gisteren inleiders op het 'Global Panel'. Eigenlijk is dat een gewoon symposium met wat sprekers. Maar het Global Panel, jaarlijks georganiseerd door het European reasearch center in Vlaardingen, is vooral een parade van grote namen. Helmut Schmidt was er al eens, Henry Kissinger, koning Hoessein, Shimon Peres en vorig jaar Jasser Arafat.

Lubbers was er in 1995 en ook dit jaar mag hij komen. Helaas voor hem zijn er voor de zes inleiders op het podium slechts vijf stoelen achter de groene tafel. Even loopt de oud-premier verdwaasd rond. Maar ach, er gaat bij de organisatie wel eens meer een kleinigheid mis. Vorig jaar nog zat de Hongaarse president Göncz minuten lang op het podium in het donker.

Historicus

Thema dit jaar is de vraag of de wereld, die door de globalisering uitgroeit tot één groot dorp, niet een 'Groot Ontwerp' nodig heeft. De Amerikaanse historicus Allen Weinstein, het intellectuele brein achter de bijeenkomst, had vastgesteld, dat het met de wereldeconomie op het ogenblik goed gaat, maar dat de politiek, zeven jaar na de val van de muur, wat stuurloos is.

Netanjahoe en Hassan lijken het grote ontwerp op het oog te negeren. De Israelische premier laat in het gezelschap met honderden zakenlieden de kans niet voorbijgaan om het gunstige investeringsklimaat in zijn land aan te prijzen. Daarvan, vindt Netanjahoe, moeten op den duur ook de omringende landen profiteren. Ook Hassan bepleit toenadering, onder meer op basis van een interreligieuze ethiek van moslims, joden en christenen. Beiden achten samenwerking in de regio onmisbaar en daarmee is het thema globalisering weer boven water. Want regionalisering, zo menen verschillende inleiders, is de natuurlijke tegenhanger van globalisering. Lubbers spreekt zelfs van regionalisering dankzij globalisering. Naarmate men in de wereld dichter op elkaar komt te zitten, zoeken kleine landen steun bij elkaar.

Het idee van het Grote Ontwerp krijgt echter weinig bijval bij de inleiders. M. Tabaksblat bij voorbeeld, topman van multinational Unilever, ziet er niets in. In een wereldsmaak van de consumenten gelooft hij niet. Unilever, actief in tientallen landen, denkt strategisch wereldwijd, maar verkoopt lokaal, legt Tabaksblat uit.

Zelfbewustzijn

Een van de weinigen die het idee omarmde is de Maleisische premier Mahathir Mohamad. Een begenadigd spreker van wie het zelfbewustzijn afstraalt dat de Aziatische tijgers kenmerkt. Hij constateert dat er in Zuidoost-Azië nu al evenveel mensen zijn met een Europees welvaartsniveau als in West-Europa. Over twintig jaar zijn het er veel meer. Maar van een Aziatische dominantie in de 21e eeuw (na de Europese overheersing in de 19e eeuw en de Amerikaanse in de 20e), zegt de premier niets te willen weten. Hij doet een klemmende beroep op coexistentie op basis van gelijkwaardigheid.

Bij alle optimisme over de wereldeconomie zijn er toch een paar kanttekeningen. Zoals die van F. van Loon, bij de ING-bank verantwoordelijk voor de opkomende markten. Hij waarschuwt voor een financiële crisis in Oost-Europa, Latijns Amerika en hier en daar in Azië, naarmate de tendens tot globalisering sterker wordt. Van Loon vreest spanningen als die landen voornamelijk op buitenlands kapitaal drijven. Hij vindt het broodnodig dat in het land zelf kapitaal beschikbaar komt. Voor de Oost-Europese landen denkt Van Loon dat binnenlandse kapitaalvorming bovendien nodig is om de sociale zekerheid overeind te houden.