Iedereen in Het Grote Bos is hervormd

AMSTERDAM - Wat de gereformeerde synode morgen ook zal doen of zeggen, het krediet dat de kerken de laatste tijd hebben opgebouwd op het gebied van sociale problemen, zoals armoede, hebben ze weer verspeeld, voor lange tijd. Dat zegt dr. G. Manenschijn, emeritus-hoogleraar ethiek van de Theologische Universiteit in Kampen. “De niet op godsdienst betrokken pers stelt de dominee weer voor als een wereldvreemde figuur, die niet weet wat er in zijn omgeving gebeurt.”

Manenschijn is de laatste jaren erg cynisch geworden over de kerken. “Het niveau van de synodes is gedaald evenals het bestuur van de kerk, iets waarin de gereformeerden overigens nooit erg goed zijn geweest. Het zijn steeds gevoelens die beslissen in plaats van rationele overwegingen. Dat geldt ook voor synodevoorzitter Vissinga. Hij is een product van de jaren zeventig: erg bewogen, maar buiten de werkelijkheid staand. Ze zijn allemaal een tikkeltje wereldvreemd. Van Drimmelen had van te voren kunnen weten dat hij zijn eigen integriteit zou aantasten door zich voor te doen als pedofiel, terwijl hij het niet was. Je hoeft er toch niet voor gestudeerd te hebben om te weten wat je daarmee losmaakt. Mijn moeder zei vroeger al tegen mij dat ik nooit mocht meegaan met mannen die me een snoepje gaven.”

Ook heeft Manenschijn goed de smoor in over het optreden van dr. ir. Jan van der Graaf, secretaris van de Gereformeerde Bond in de hervormde kerk. Deze heeft de pedo-affaire aangegrepen om weer eens te wijzen op het gevaar dat de vrijzinnige gereformeerden in zijn ogen opleveren voor de toekomst van de fuserende protestantse kerken. “De hervormden zijn allang gewend aan pluriformiteit binnen hun gelederen. Daar gaat niemand in op de provocaties van Van der Graaf. Maar wij gereformeerden zijn zo stom om dat wel te doen. Hervormden zijn veel meer hoogkerkelijk. Bij hen telt vooral het kerkelijke standpunt, terwijl bij gereformeerden de subjectieve mening overheerst. Daarom zijn de gereformeerden veel meer op drift, minder stabiel.”

Over de connectie in de pedo-affaire met Het Grote Bos in Doorn zegt Manenschijn: “Het is van de gekke; de mensen die in het Grote Bos werken, plus alle directeuren die daar zijn geweest, plus de pastorale medewerker Ad B., die veroordeeld is wegens seksueel misbruik van kinderen, zijn állemaal hervormd. Maar de gereformeerden krijgen de zwarte piet toegespeeld. Daar is Van der Graaf voortreffelijk in geslaagd. Die man mag ongestraft zeggen dat God bloed wil zien. Vreselijk.”

Hoe denkt Manenschijn dat het morgen zal gaan op de synode? “Dat Vissinga niet terug kan, is duidelijk. Ze zullen wel pastoraal om hem heen gaan staan. U hebt in uw eigen krant beschreven hoe dat in zijn werk gaat met groepsvorming: men gaat rond iemand van de eigen club staan, die is aangevallen. Er moet een nieuwe voorzitter worden gekozen en er zullen wel leden van het afgetreden moderamen opnieuw worden benoemd.”

Doet de gereformeerde synode er goed aan zich te verdiepen in het onderwerp pedofilie, bijgestaan door deskundigen?

“Nee, dat moeten ze absoluut níet doen. Bespreken betekent namelijk altijd acceptabel maken.” Nog een reden om zich aan dit soort onderwerpen niet de vingers te branden, is het ontbreken van ethiek op dit terrein. “Er is de afgelopen twintig jaar geen enkel ethisch werk verschenen, waarin het probleem van seksualiteit serieus wordt geëvalueerd en beoordeeld. Er zijn wel morele werkjes verschenen, maar geen ethische. De kerk doet er daarom beter aan, haar mond te houden.”

Overigens, stelt Manenschijn, “zijn er in onze kerken mensen genoeg, die wel verstand van zaken hebben, zoals economen, seksuologen en politici. Maar die worden nooit opgebeld. Het patroon in de kerken is doorgaans, dat een paar goedwillende dominees een boekje schrijven over een maatschappelijk of ethisch probleem. Denk maar niet, dat iemand eraan heeft gedacht om bijvoorbeeld in deze pedo-affaire de gereformeerde ethicus Kuitert op te bellen. Dat doen ze niet.

De afgetreden synodevoorzitter R. Vissinga vond het desgevraagd wel een goed idee - “een ereplicht van de kerken” - om de ingetrokken subsidie aan het bureau aan Marjo Eitjes, dat slachtoffers begeleidt van seksueel misbruik, opnieuw toe te kennen.

“Helemaal fout”, vindt Manenschijn. “De kerk moet ook ophouden met die goedkope gebaren, die het probleem helemaal niet oplossen. Ze moet zich niet door incidenten laten leiden.”