bewegingstheater

WESTZAAN - Een van de aardigste aspecten aan de voorstellingen van bewegingstheater Bewth is dat je zo vaak met de groep op onverwachte plekken komt. Het gezelschap neemt als uitgangspunt producties die lokatiegebonden zijn; de architectuur van het gebouw vormt de inspiratiebron van de voorstelling.

Op die manier kom je terecht in zelden toegankelijke kerken, of in een scheepskantoor waar je anders niets hebt te maken, in het magazijn van een verlichtingsproducent, in de montagehal van een staalfabriek, een pakhuis dat nogt helemaal geurt naar de stoffen die hier ooit waren opgeslagen of onder de hanenbalken van een eeuwenoude kasteeltoren. Elke voorstelling is daardoor weer anders, al zijn er vaste gegevens die de groep nooit zal loslaten.

Zo is ook de nieuwste voorstelling, die zich in een voor Bewth heel typerende kerkgebouw in het Noordhollandse Westzaan afspeelt, heel herkenbaar. De Doopsgezinde Vermaning aan het Zuidereinde in Westzaan, een van de satellietdorpjes van de kunstmatig opgerichte gemeente Zaanstad, heeft een geschiedenis waaraan nog alle sporen van de vervolging van zijn gebruikers zijn af te leiden. Het gebouw, dat van de laatste helft van de 18de eeuw dateert, manifesteert zich uiterlijk allerminst als een kerkgebouw, is echter geen schuilkerk. Als kerk staat ze, anders dan de Zaanse protestantse tempels, niet prominent aan de weg die de voornaamste verbindingsstraat in het dorp is, maar bevindt ze zich aan een pad dat tientallen meters lang het omringende weidegebied inloopt. Van een weids uitzicht is allang geen sprake, maar vroeger moet het zien van het gebouw een beeld van isolering, van eenzaamheid hebben opgeroepen.

Die sfeer spreekt ook uit de voorstelling. De weinige spelers werpen menige blik uit het venster, alsof ze beducht zijn voor de komst van hen die ongetwijfeld veel kwaads in de zin hebben. Omdat de vensters, die weliswaar hoog en breed zijn en dus veel licht doorlaten, zich nergens op ooghoogte van het kerkvolk bevinden, moeten er de nodige klauterpartijen worden verricht. Met verbluffend gemak klimt, beter gezegd rent een van de Bewthspelers vrijwel loodrecht tegen de kerkbanken op om pas op het orgelbalkon zijn plek voor het nemen van het uitzicht te vinden.

In het tweede deel van de voorstelling, een kwartier voor het einde en daarmee een ietwat onlogische breuk vormend met het voorgaande, wordt het publiek in staat gesteld om datzelfde uitzicht te krijgen. Het moet zich daarvoor naar het orgelbalkon begeven. Dat moment haalt behoorlijk de gang uit de voorstelling, die er ook niet meer in komt. Het uitzicht wordt voor de bezoeker bewust bemoeilijkt doordat er half-transparante gordijnen worden neergelaten. Ook wordt vanaf het balkon een zeil neergelaten waarmee nog kort tevoren een scheepstochtje in volle storm is gesuggereerd.

Als zo vaak vertelt Bewth het verhaal van het gebouw in metaforen die in een bijna eindeloze trits worden aangehaald; ook dit keer is de geschiedenis van het gebouw uiterst woelig geweest, het zicht op de toekomst niet altijd even helder.

Bewth speelt deze voorstelling met een minimum aan spelers, maar laat weer zien dat het over grote verbeeldingskracht beschikt. Er is een scala aan hulpmiddelen die op zich al een verhaal vormen: een zandloper die onverbiddellijk de duur van de preek afbakent, het zand op de houten vloer dat gaandeweg alle looppatronen onthult om tenslotte met een kleed fraai te worden aangeharkt, allerlei voorwerpen die samen een minimal art sculptuur suggereren zoals vierkante en ronde zeven en twee trapleuningen. Van mechanisch geproduceerd geluid (het meten van de ruimte met houten ballen, het bekloppen en tikken van wanden en banken) is dit keer geen sprake meer: de sobere aankleding van de ruimte waar de grootste frivoliteiten bestaan uit vergulde lovertjes onder de orgelpijpen leidt tot een al even sober spel. Daardoor is er ook veel ruimte voor poëzie, voor het sprookjes-achtige dat Bewth zo graag wil oproepen. Dat mede maakt deze voorstelling weer tot zo'n bijzondere gebeurtenis waar Bewth sinds jaar en dag in grossiert.