Herman gaat dit jaar geld opleveren

POLSBROEK - In Polsbroek, een klein dorp in een mooi stukje Groen Hart, woont Herman. In Benschop, een dorp verderop, wonen zijn dochters. Binnen een paar maanden krijgen zij kalveren. Dan zal blijken of de transgene stier goed heeft gewerkt en de koeiemelk van zijn dochters het menselijk eiwit lactoferrine bevat.

Vermoedelijk kijkt de grote stier meer op van het groepje journalisten dat hem bezoekt dan dat het bezoek opkijkt van hem. Herman mag dan naast zijn 100 000 eigen genen één menselijk gen hebben (in vaktaal: transgeen zijn), aan zijn buitenkant is niets bijzonders te zien.

Aan de buitenkant van zijn bezoekers des te meer. Zij zijn gehuld in door Gene Pharming uitgedeelde plastic jassen en plastic overschoenen. Een bescherming tegen Herman? Nee, Herman moet beschermd worden tegen de bezoekers: die kunnen bacteriën meenemen.

Medicijnen Herman, nu vier en een half jaar oud, staat er voornamelijk te staan. Hij heeft zijn werk gedaan en voor bijna vijftig nakomelingen gezorgd (van zijn 55 kinderen overleden er zes bij hun geboorte), waaronder een aantal vrouwelijke. Hun melk moet straks lactoferrine bevatten. Om dat eiwit gaat het. Het heeft een remmende werking op ontstekingen en is geschikt voor het gebruik in medicijnen.

Aan het eind van dit jaar hoopt biotechnologisch bedrijf Gene Pharming over de eerste, commercieel verwerkbare, hoeveelheid lactoferrine te kunnen beschikken. Gene Pharming, de eigenaar van Neêrlands beroemdste stier, heeft inmiddels 44 werknemers en is gevestigd in Leiden. Alleen Herman, het dier dat in zekere zin aan de basis staat van het bedrijf, woont met zijn dochters in het Groene Hart.

Als de eerste lactoferrine beschikbaar komt, kan ook de zegetocht van Gene Pharming beginnen, hoopt directeur G. Hersbach. “Een feit is dat wij hier, in ons bedrijf, een uit de universiteit ontwikkelde technologie hebben verderontwikkeld - de transgene technologie - die toonaangevend is in de wereld.”

Lactoferrine is niet het enige eiwit waarmee Gene Pharming in de weer is. Het bedrijf studeert ook op de mogelijkheden van het anti-bacteriële lysozyme, het bindweefseleiwit collageen en het bloedeiwit serum albumine. De onderzoeken zijn nog niet zo ver gevorderd als met lactoferrine, maar de verwachtingen van Hersbach zijn hooggespannen. De eiwitten kunnen worden ingezet bij de behandeling van infecties bij kankerpatiënten die chemo- en/of radiotherapie ondergaan, bij aidspatiënten, bij te vroeg geboren baby's (lysozyme); bij brandwonden en botbreuken (collageen); en bij bloedtransfusies (serum albumine).

Ze zullen ook worden ingezet om medicijnen te produceren die niet of slechts tegen torenhoge kosten op een andere wijze kunnen worden geproduceerd, zegt Hersbach, die benadrukt dat het zijn bedrijf louter te doen is om de medische toepassingen. Nutricia, fabrikant van babyvoeding, betaalde 4,5 miljoen van de 30 miljoen gulden die Gene Pharming tot nu toe heeft geïnvesteerd. Ook Nutricia is slechts in die medische kant geïnteresseerd, benadrukt Hersbach.

Tegenstanders van Gene Pharmings proeven, met name de Dierenbescherming, geloven daar niets van. Zij vrezen dat lactoferrine ook in levensmiddelen zal worden verwerkt.

Hoe het verder gaat met de proeven, hangt onder meer af van de overheid. De huidige vergunning van Gene Pharming loopt tot het moment dat Hermans dochters melk gaan produceren.

'Nu eens niet uit de VS' Hersbach hoopt op een nieuwe vergunning: “Gene Pharming, een Nederlands bedrijf, is toonaangevend in de wereld op het terrein van de produktie van humane eiwitten uit de melk van transgene koeien. Deze technologie sluit voortreffelijk aan bij de Nederlandse agrarische traditie. We hebben straks enkele tienduizenden koeien nodig om de melk te produceren, waaraan genoemde stoffen worden onttrokken. Melk, niet voor de kaas- en de boterberg, maar voor medicijnen. Dierlijke biotechnologie biedt dus zeer veel kansen voor Nederland. Deze high tech hoeven we nu eens niet aan de Verenigde Staten en Azië over te laten.”

Eerder heeft Gene Pharming gedreigd uit Nederland te vertrekken als het land zich niet wat behulpzamer toont. Maar het bedrijf heeft, zegt Hersbach, geen concrete plannen voor een verhuizing. Wel heeft Gene Pharming zich inmiddels losgemaakt van het Californische moederbedrijf Genpharm International en heeft het het Finse bedrijf FinnGene overgenomen.

En de ethiek? Hoe ingrijpend, hoe high tech, hoe eng zijn Herman en zijn nakomelingen? Volgens immunoloog P. Capel van de Universiteit Utrecht, gisteren ook aanwezig op de persconferentie waar Hersbach zijn toekomstplannen toelichtte, is er geen reden tot vrees. Lactoferrine is een gewone stof: valt er een traan in een glas melk, dan zit er lactoferrine in de melk. Moedermelk bevat ook lactoferrine. Maar moedermelk is niet grootschalig te produceren. Vandaar de belangstelling voor koeien, die zelf trouwens ook een soort lactoferrine maken, zij het niet de menselijke variant.

Eén, ook met het oog op de ethiek, belangrijke vraag bleef gisteren onbeantwoord: gedragen transgene koeien zich anders dan gewone? Het antwoord is al wel bekend, want het instituut voor dierhouderij en diergezondheid van het ministerie van landbouw heeft het gedrag van het bijzondere vee onderzocht. Het instituut zag er gisteren echter van af zijn bevindingen bekend te maken, omdat de Tweede Kamer heeft gevraagd naar de resultaten van het onderzoek en het niet passend wordt geacht om eerst de pers in te lichten.