Paars bekijkt na kritiek onderwijsplan nog eens

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Studentenorganisaties en universiteiten zijn onthutst over de ingrijpende wijzigingen in het hoger onderwijs die de onderhandelaars voor een paars kabinet op tafel hebben liggen.

Na de storm van kritiek besloten PvdA, VVD en D66 gisteravond alsnog te bekijken of het plan om de studieduur te beperken tot drie jaar moet doorgaan. Daarover wordt vandaag de knoop doorgehakt.

Kern van de plannen is dat voor de meeste studenten de studiefinanciering in zijn geheel wordt vervangen door leningen; de studieduur wordt beperkt tot drie jaar.

Om de bezuiniging op studiefinanciering en hoger onderwijs van 1,5 miljard gulden die formateur Kok wil binnenhalen, te realiseren, hebben PvdA, VVD en D66 besloten het hoger onderwijs op angelsaksische leest te schoeien. Dat betekent dat universiteit en HBO studies gaan aanbieden van drie jaar, die een student het baccalaureaat oplevert. Alleen de besten mogen door naar de tweede fase van de studie, die de 'masters'-titel oplevert.

Tegelijk met de bekorting van de studieduur (voor studies in het hoger onderwijs staat nu vier jaar, studenten doen er gemiddeld ruim vijf jaar over) wordt de studiefinanciering drastisch veranderd. Het recht op beurs wordt bekort van vijf naar drie jaar. Maar studenten met rijkere ouders (vanaf een inkomen van 50 000 gulden per jaar) krijgen in principe helemaal geen beurs meer, zij moeten hun toelage lenen.

Studenten met minder draagkrachtige ouders behouden de eerste drie jaar een basisbeurs op het niveau dat wordt bereikt, als alle bezuinigingen op de studiefinanciering van minister Ritzen zijn ingevoerd, ongeveer 400 gulden per maand. De beurzen worden verstrekt als lening, die een student kwijtgescholden kan krijgen, als hij zijn studie binnen de gestelde drie jaar af heeft. Ook rijkere studenten kunnen een deel van hun lening in dat geval kwijtgescholden krijgen.

Voor de opleiding tot master zijn helemaal geen beurzen beschikbaar: de studenten die door mogen, zullen hun levensonderhoud geheel bij elkaar moeten lenen. De voorwaarden voor aflossing van die studie-leningen blijven zoals ze nu zijn. Aflossing geschiedt naar draagkracht en wie na 17 jaar nog niet klaar is met aflossen, krijgt het restant kwijtgescholden.

Het toekennen van de beurzen wordt overgedragen aan de universiteiten en hogescholen. Die kunnen bij het toekennen van de beurs bezien of iemand ook daadwerkelijk studeert. De afspraken over de inrichting van het hoger onderwijs en de studiefinanciering zijn een optelsom van de wensen van de drie paarse partijen. De VVD wilde een prestatiebeurs, waarbij eerst een lening wordt verstrekt die pas wordt omgezet in een gift als de student zijn tentamens gehaald heeft. D66 wilde de overdracht van bevoegdheden naar de instellingen van hoger onderwijs. De PvdA eiste dat er voor studenten uit minder draagkrachtige milieus een vorm van basisbeurs moet blijven.

De bezuiniging van 1,5 miljard die Kok op hoger onderwijs en studiefinanciering in 1998 wilde binnenhalen, wordt met de drastische ingrepen niet gehaald. De partijen verwachten dat pas rond 2000 het volle effect zichtbaar wordt.

De vereniging van universiteiten VSNU noemt het “bizar en triest” dat de paarse politici zulke ver strekkende plannen maken uit geldnood en niet vanuit een onderwijskundige visie. Ook de HBO-raad vindt de plannen “geen investering in kwaliteit”. De werkgeversorganisatie VNO noemt de plannen “in geen enkel opzicht verdedigbaar”.

De studentenorganisaties LSVb en ISO zijn laaiend. “Dit is te belachelijk voor woorden. De positie van studenten en de inhoud van het onderwijs wordt ondergeschikt gemaakt aan het kostenplaatje van het regeerakkoord”, vindt LSVb-voorzitter Hekster.