'Repressief beleid is niet voldoende'

Van een onzer verslaggevers ROTTERDAM - Voor criminoloog Frank Bovenkerk is het rapport van het openbaar ministerie over op drift geraakte jongeren geen verrassing. “Het is allemaal heel verklaarbaar, maar veel lastiger is de vraag hoe het nu toch verder moet.”

Het OM maakte dinsdag bekend dat het aantal jongeren, dat betrokken is bij geweldsmisdrijven, in vijf jaar explosief is gestegen. Mishandeling, bedreiging, diefstal met geweld en afpersing, het zijn delicten waaraan jongeren zich meer en meer te buiten gaan en waarover justitie zich ernstige zorgen maakt.

Het rapport geeft onder meer aan dat de jeugd, die wel in Nederland woont, maar hier niet is geboren, tot de risico-groep van daders behoort. Zij leveren een flink aandeel in die strafzaken, waarin diefstal met geweld (40 procent) en harddrugs (49 procent) centraal staan. “Zorgelijk”, is de reactie van voorzitter Docters van Leeuwen van het college van procureurs-generaal, en voegt daaraan toe dat repressie alleen niet voldoende is om het probleem te verhelpen.

Criminoloog Bovenkerk sluit zich bij die woorden aan. “Ik ben het van harte met Docters van Leeuwen eens. Er kan niet worden volstaan met het uitdelen van alternatieve straffen of het opsluiten van mensen. De integratie van het allochtone deel van de bevolking verloopt te gebrekkig. Het voeren van uitsluitend een repressief beleid leidt niet tot de gewenste oplossing.”

Moeiteloos somt Bovenkerk de problemen op waarmee de jeugd van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse afkomst kampt. “Ze nemen een bestendige lage positie in, terwijl hun kennis van de Nederlandse taal veelal slecht is. Gevolg daarvan is dat zij de competitie met 'Nederlandse' kinderen verliezen. De achterstand wordt overerfelijk, en dat weer is een voortdurende motor voor jeugdcriminaliteit. Wij zullen hoe dan ook een aanvaardbare beroepscarrière voor al deze jongeren moeten verzinnen. Zo mag vanuit hun familiesfeer het behalen van het Mavo-diploma een enorme sprong omhoog zijn, in de praktijk is dat onvoldoende.”

Het brengt de criminoloog bij een tweede aspect. “Voor mij staat honderd procent vast, dat deze jongeren ernstig worden gediscrimineerd. Ik heb zelf onderzoek gedaan naar dat fenomeen. Neem het enkele feit dat iemand opbelt voor werk en zegt: 'Ik ben Mustafa'. 'Nou', zegt de werkgever, 'Ik ben net voorzien hoor'. Tien minuten later belt weer een jongen en die zegt 'Met Jan, heeft u werk?' Dezelfde werkgever nodigt deze jongen vervolgens uit voor een gesprek. Dat gebeurt, en daar zit eveneens voor een deel de wortel van het kwaad.”

Allochtone jongeren worden zo wel gedwongen hun toevlucht te zoeken in een 'alternatief circuit om in eigen sfeer geld te verdienen', meent Bovenkerk. “Simpelweg bedoel ik daarmee, dat de stap naar de georganiseerde criminaliteit, met als aparte hulpbron de drugs, niet groot is.”

“Er zijn kleine en grote bendes en de leiders ervan zoeken hun slachtoffers in verschillende landen. Ze schakelen voor hun drugshandel die mensen in, die het meest kwetsbaar zijn, en dat zijn dan hun jeugdige landgenoten. De leiders van deze bendes zijn er, vergeet dat niet, bovendien mee gebaat om hun organisatie etnisch gesloten te houden. Dat is veel veiliger.”

Maar hoe kunnen alternatieve werkgelegenheidplannen in de praktijk worden gebracht? “Het is enorm lastig”, reageert Bovenkerk. “Daar begint het werkelijke probleem. Voorop moet staan dat die plannen voldoende interessant zijn om de belangstelling van de jongeren te wekken. Met anderen werk ik nu aan adviezen daarover, die naar minister Dijkstal gaan. Hoe dat uitpakt, weet ik nog niet, maar bovenal zullen we goed in kaart moeten brengen wat er in die wereld leeft. Alleen zo kun je een knik ten goede veroorzaken.”

“Anderzijds, het is ook niet zo dat de situatie volstrekt hopeloos is. Neem de Marokkaanse jongens tot 21 jaar, van wie vijftig procent de kans loopt met justitie in aanraking te komen. Die kans neemt af, zodra zij een beste vriendin ontmoeten. Slechts een bepaald aantal, volgens een boterzachte schatting tien procent, werkt verder aan een criminele carrière.”