Zingen en andere ethische zekerheden

Bij HN-Magazine hebben ze geen 'wereldethiek' nodig, zoals onlangs bezongen door de Zwitserse theoloog Hans Küng. Bij HN weten ze het zeker: “Onze samenleving is nog altijd sterk genoeg doordrongen van de joods-christelijke traditie om het besef van goed en kwaad levend te houden. De meeste mensen beseffen terdege wat mag en wat niet mag en zijn best bereid zich daaraan te houden, al was het alleen maar uit welbegrepen eigenbelang.”

U kunt dus rustig gaan slapen. Uw huis, café, bankfiliaal en fruitstal blijven behouden, die jongens weten hun agressie heus wel in te tomen, ook zonder 'een transcendente autoriteit als politieman'. De broertjes bij de katholieke Bazuin zien ook geen problemen. Zei de Duitse toneelschrijver Bertolt Brecht het niet al: 'De misdaad heeft een naam en een gezicht'? De slechteriken zijn na enige studie zo te herkennen. Wat je moet doen, nadat je het kwaad in zijn facie hebt gekeken, is ook niet moeilijk: “Steun aan de krachten van de moraal of aan die van de misdaad, dat is de ware keuze waar de wereld vijftig jaar geleden voor stond en waar ze nu weer voor staat.”

Hoe komt het toch dat de Brechts van deze wereld de ene massamoordenaar-met-snor zoveel sneller herkennen dan de andere. Bertolt Brecht koos onvoorwaardelijk voor vadertje Stalin, de schutspatroon van Kolyma, Karaganda, Workoeta en al die andere moordplekken waar nooit een theologie meer na komt, omdat ze te ver verwijderd zijn van het bed waarin wij deze gruwelijke eeuw proberen te verslapen. HN revancheert zich een pagina na het anti-Küng slippertje: J.W. Schulte Nordholt vertelt over de bundel De stille droeve mensenmelodie/The still sad music of humanity, een verzameling door hem vertaalde, engelstalige gedichten uit vele eeuwen, met als thema 'het menselijk tekort'. “Ent uw verzen in ons boek/ maak een wijngaard van de vloek/ loof het menselijk tekort/ tot de pijn extase wordt”, schreef Auden bij de dood van Yeats in 1930 'toen Europa bezig was ten onder te gaan'.

Dichter/vertaler/historicus J.W.Schulte Nordholt: “Wat ik geloof en betwijfel - die twee dingen horen altijd bij elkaar - staat in deze bundel.” Soms komt Schulte Nordholt nog wel eens in een kerk, 'maar dan kan ik de preek meestal wel missen'. “Als er een lied wordt gezongen dat me lief is, dán ben ik getroffen en betrokken.”

Wie raakt er 'getroffen en betrokken', als hij of zij onder leiding van de Koreaanse feministische theologe Chung Hyun Kyung bij 'Acht Mei' moet zingen: “Ik bloei als een bloem. Ik ben zo fris als de dauw. Ik ben zo machtig als een berg, ik ben stevig als de aarde”? Velen worden in ieder geval geraakt, zo meldt het Duitse blad Publik Forum voor 'kritische Christenen', met blijde opwinding. “Vijf of zesduizend mensen doen mee, strekken hun handen uit, voelen hun eigen kracht en die van hun buren: “Ik ben vrij, ik ben vrij, ik ben vrij.” Onwillekeurig worden we zo meegezogen naar het magazine Opwekking, gelieerd aan de Evangelische Alliantie: “Men vraagt nogal eens: moet je per se in tongen spreken als je de Heilige Geest ontvangt? Nee, het hoeft niet, maar het kan en mag wel. Het is voor jezelf een bewijs dat er wel degelijk iets nieuws gekomen is. Bovendien heb je het spreken in tongen heel hard nodig om jezelf op te bouwen in je geloof.”

De vergelijking is ongepast. Toch doet het optimisme van zulke evangelische opwekking in zijn a-politieke onschuld een beetje denken aan de opgewektheid van de bladen die geschreven werden voor die twee mannen-met-snor. Een kort bericht, ook uit 'Opwekking': In een Haarlems asielzoekerscentrum worden 'iedere donderdag tientallen moslims aangeraakt door de kracht van de Heilige Geest', 'ze raken verliefd op Jezus', tot groot genoegen van de directie van het centrum en de politie van Haarlem, die geen kind meer hebben aan die arme zielen.

Van de gewezen bisschop van Breda, Mgr. H.C.A. Ernst mag je met je geloof ook bij de ethiek beginnen en dat is een hele opluchting na die geheven handen en die sprekende tongen. In de discussie, die door HN zo kort werd samengevat, meent Ernst mét Hans Küng dat 'ethiek de gemeenschappelijke basis is waarop de volkeren die de aarde bevolken hun toekomst moeten bouwen', ook omdat 'ethiek het gemeenschappelijk erfgoed is van de wereldgodsdiensten'. Maar Ernst raadt zijn gehoor Emmanuel Levinas in diens gedachtengang te volgen: ethiek is meer, ethiek is de toegangsweg naar het geloof in God, zo meldt het Katholiek Nieuwsblad.

Daar komen we ook Hans Helgers tegen, de jongeman die probeert een eigentijds-ouderwetse partijvoorzitter voor het tobbende CDA te zijn. Hij pleit onder andere voor het 'budgettair begeleiden van gezinnen die bijvoorbeeld via postorderbedrijven in de problemen zijn geraakt'. Wat de Nederlandse abortuswetgeving en -praktijk betreft: “Ik zou het graag anders hebben, maar ze maken ons af.” Helgers is blij 'met de discussie in de partij over 'herbronning' op de uitgangspunten. “Dat mensen als Lubbers het woord in de mond nemen, vind ik heel positief.” Herbronning op uitgangspunten - inderdaad, wie buiten Lubbers durft zo'n term in de mond te nemen.

Zelden koos de misdaad een onbeduidender gezicht dan dat van generaal Pavel Gratsjov, hoofd van de meest corrupte krijgsmacht ter wereld, de Russische. In november kondigde Gratsjov aan dat hij wel even korte metten zou maken met dat handjevol Tsjetsjeense criminelen. Grozny, een stad van ongeveer Amsterdamse omvang, is er totaal voor in de as gelegd, tienduizenden burgers zijn gedood, het bombarderen, martelen en verkrachten gaat tot de dag van vandaag door. Onderwijl wandelde generaal Pavel Gratsjov zijn eigen 'toegangsweg naar het geloof'; in maart heeft hij zich laten dopen.