Commissie Michiels gaat in advies verder dan tweede Pikmeer-arrest

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De overheid (zowel de rijksoverheid als gemeentelijke overheden) moet voluit strafrechtelijk vervolgd kunnen worden als wetten worden overtreden.

Deze stelling betrekt de commissie-Michiels (genoemd naar de VU-hoogleraar staats- en bestuursrecht, die als voorzitter optrad) in een advies aan minister Sorgdrager (D66) van justitie. De commissie overhandigde de minister gisteren een lijvig rapport over het vraagstuk van de bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving van wettelijke regels.

Commissievoorzitter Michiels haakte aan bij het zogenoemde tweede Pikmeer-arrest van de Hoge Raad, dat vorige week werd gepubliceerd. Het hoogste rechtscollege van ons land sprak daarin uit dat lagere overheden (zoals gemeenten, provincies en waterschappen) niet strafrechtelijk kunnen worden vervolgd, als ze de wet overtreden bij het uitvoeren van taken, die uitsluitend door overheden kunnen worden uitgevoerd.

In eerste instantie zat het hoogste rechtscollege in ons land gekozen nog op de lijn van een strikte strafrechtelijke onschendbaarheid voor lagere overheden. Bij alle wettelijke activiteiten van (lagere) overheden waarbij de wet werd overtreden, zou sprake zijn van immuniteit. Op grond daarvan ging de overheid bijvoorbeeld vrijuit in enkele milieuschandalen: het lekken van olie op de luchtmachtbasis Volkel, het storten van slib in het Pikmeer en het dumpen van vervuilde grond in Nijmegen.

De commissie-Michiels vindt echter ook het jongste standpunt van de Hoge Raad 'principieel aanvechtbaar'. “De strafwet moet voor iedereen gelden, ook voor de lagere overheid, ook voor de staat”, meent Michiels: “Natuurlijk is de overheid wel een bijzondere wetsovertreder. Daarom kan de rechter er in een vonnis ook rekening mee houden dat er andere sancties bestaan, bijvoorbeeld politieke. Maar omdat de politieke controle op het doen en laten van overheidsbestuurders niet altijd blijkt te werken, is aanvullend ook het strafrecht nodig. De rechter kan bijvoorbeeld een schuldigverklaring uitspreken, zonder een straf op te leggen.”

Het kabinet beraadt zich nog een op standpunt over de strafvervolging van overheden. Minister Sorgdrager beschouwt het jongste arrest van de Hoge Raad als een steun voor haar opvatting dat (lagere) overheden niet altijd vrijuit mogen gaan als ze de wet overtreden.

Al eerder had Sorgdrager kritiek op de beslissing van het openbaar ministerie om de gemeente Nijmegen niet te vervolgen in de vuile-grond-zaak. Maar het openen van de mogelijkheid van strafvervolging tegen de staat blijft voor haar nog steeds een moeilijk punt.