Ook in Kroatië dreigen 'Servische toestanden'

Het is jammer dat de internationale (ook de Nederlandse) media zo exclusief aandacht schenken aan de explosieve situatie in Servië. In het buurland Kroatië wordt momenteel een soortgelijke spanning opgebouwd. De auteur is oud-internationaal secretaris van de Jonge Democraten; door de contacten die zij in die functie opdeed, was zij eind vorig jaar betrokken bij een project over mediabeleid voor een groep Kroaten.

Kroatië verkeert in een situatie waarin Servië zich een aantal maanden geleden bevond. Ook daar zijn verkiezingen gehouden, waarbij de gezamenlijke oppositie in een zestiental steden een meerderheid behaalde. Het gaat hierbij onder andere om het burgemeesterschap van de hoofdstad, net als in Servië. Helaas heeft het ook president Tudjman vooralsnog niet behaagd de desbetreffende burgemeesters en gemeenteraden te installeren.

In de zo ontstane impasse is de regeringspartij HDZ druk bezig gekozenen te benaderen en warm te maken voor een overstap. Dat niets de HDZ te dol is, kan worden geïllustreerd door hun aanbod een nier te regelen voor een lid van de sociaal-liberale HSLS dat een niertransplantatie nodig had. Saillant detail hierbij is dat het een partijgenoot van de man onmogelijk werd gemaakt eenzelfde aanbod te effectueren door hem de benodigde medische gegevens te onthouden.

Net als in Servië zijn ook in Kroatië de nationale media in de macht van de regerende partij, de HDZ. Op lokaal niveau bestaan wel onafhankelijke kranten, tijdschriften en radiozenders, maar hen wordt het in toenemende mate moeilijk of onmogelijk gemaakt te blijven functioneren. Op basis van een onhygiënisch verklaarde wc moeten plaatselijke kranten sluiten, journalisten worden regelmatig bedreigd en over het algemeen niet beschermd door de politie, en radiozenders moeten elke keer opnieuw een aanvraag indienen voor het behoud van hun frequentie onder betaling van astronomische bedragen.

Aangezien het lezen van kranten en tijdschriften een inmiddels vrij onbetaalbare bezigheid is geworden en de televisie vrijwel volkomen onder staatscontrole is gebracht, zijn de radiozenders in de strijd om de media het belangrijkst. De HDZ heeft dan ook een groot offensief ingezet om ook dit medium voor de regeringskar te spannen.

Op 20 november 1996 besloot de Commissie Telecommunicatie de frequentie van Radio 101, de grootste en zeer populaire onafhankelijke radiozender, die in heel Zagreb te beluisteren is, te vergeven aan Radio Globus. Deze zender bestond op dat moment slechts op papier. Nog dezelfde dag vond een spontane demonstratie van ca. 10 000 mensen plaats. Na nog een georganiseerd protest in Zagreb met 120 000 deelnemers de dag daarop, waarvoor Radio 101 ook overweldigend veel internationale steunbetuigingen ontving, trok Radio Globus zich terug. Vergunning en frequentie werden vervolgens tijdelijk aan Radio 101 teruggegeven.

Deze vergunning loopt af op 31 januari aanstaande, twee weken voordat de Commissie Telecommunicatie bijeenkomt om nieuwe uitzendvergunningen te vergeven. Radio 101 zal haar vergunning waarschijnlijk niet voetstoots herkrijgen. Bijna een kwart van de Kroatische bevolking kan immers de zender ontvangen en op deze wijze ook de boodschap van de diverse oppositiepartijen beluisteren. Een negatief besluit zal grote onrust tot gevolg hebben.

Het is van groot belang dat de internationale gemeenschap zich over deze situatie uitspreekt en Tudjman onder druk zet te blijven voldoen aan de belangrijkste criteria voor het Kroatisch lidmaatschap van de Raad van Europa: democratisering, het accepteren van verkiezingsuitslagen, het respecteren van de mensenrechten en het vrijlaten van de media. Als voorzitter van de Europese Unie kan en moet Nederland hierin een voortrekkersrol op zich nemen.