Kindertoneel over de dood in een uitvaartcentrum

Van een onzer verslaggeefsters AMSTERDAM - Luguber om kinderen in een uitvaartcentrum een toneelstuk op te laten voeren? Margreet Jonkers, leerkracht van groep 7 van de katholieke basisschool De Loofhut in Almere, heeft er niet bij stilgestaan.

Ze zei enthousiast 'ja' toen ze door een theaterproductiebureau werd benaderd om mee te doen aan het project 'Afscheid.' Dat het initiatief van een uitvaartverzorger kwam en dat de kinderen in dat gebouw op die begraafplaats aan de dijk, zouden optreden, was van ondergeschikt belang. “Ik word in de klas regelmatig geconfronteerd met kinderen die een huisdier of een opa of oma verliezen. Ik zag het als opening om een zo beladen onderwerp in de klas bespreekbaar te maken.”

En, eerlijk is eerlijk: de voorstelling die de kinderen gisteren gaven in het uitvaartcentrum, was verre van luguber. In eigengemaakte decors en kostuums werd gezongen en gedanst onder begeleiding van acteurs van Theaterproducties Marij van den Heuvel, een bedrijf met ervaring in het theater maken met schoolkinderen. Dit was het eerste optreden in een uitvaartcentrum.

Zakelijk leider Jolande Koole van het theaterbureau: “Toen wij door uitvaartverzorger Nuva werden gevraagd iets te doen met het thema dood en afscheid, waren we best huiverig. We kregen de ruimte om het volgens onze filosofie te doen; kijkend naar de kinderen en inspelend op hún ideeën. Maar er was een voorwaarde: dat de voorstelling in het uitvaartcentrum zou zijn. Als je daar dan de eerste keer bent, loop je er wel even met een knoop in je maag rond. Ook ik heb daar andere associaties bij.”

Uitvaartverzorgers timmeren aan de weg. Veel lijkt mogelijk bij uitvaarten. Muziek, kisten, de keus is groter dan ooit. Reclamespots maken duidelijk wat er allemaal mogelijk is aan uitvaartverzekeringen. En ook voor de nazorg is er een speciale afdeling. De aandacht voor kinderen neemt toe. Zo heeft uitvaartverzorger Monuta onlangs een eigen kinderboekje uitgebracht 'Soms moet je even huilen.'

Het is de hoge hoed van de lijkschouwer ('Ik woon in een uitvaartcentrum') die de kinderen in het boekje toespreekt. Een aardige gedachte, lijkt het, voor kinderen een boekje te maken en zo alles rond een overlijden en een uitvaart eenvoudig uit te leggen. Regiomanager A. M. de Kwaadsteniet van Monuta schreef en illustreerde het boekje met haar dochter. Er is ruimte om kinderen zelf tekeningen te laten maken of herinneringen in te laten plakken.

De hoge hoed kondigt het verhaal aan over Bob en Inge die een schoolvriendje verliezen. Vervolgens leidt de hoed de lezertjes rond door zijn uitvaartcentrum ('Er staan ook lege kisten, zullen we die eens van dichtbij bekijken?'). De uitgave is echter somber. Een triest grijsblauw heuvellandschap op de omslag, met op de voorgrond de hoge hoed, paars ingekleurd. De illustaties zijn simpele potloodtekeningen (een grasveldje, een lijkkist, een treurwilg op een begraafplaats) op een grijsblauwe steunkleur. Het geheel geeft zo meer de volwassen kijk op de dood en de uitvaart weer, dan dat het probeert vanuit de belevingswereld van een kind te kijken.

Dat is juist wat uitvaartverzorger Nuva niet wilde. Regiomanager Jan Holtland: “Het idee is ontstaan vanuit vragen van ouders, nabestaanden en scholen. Hoe kunnen we kinderen op een uitvaart voorbereiden? Hoe kunnen we ze helpen het verdriet te verwerken? Ja, we hadden een lijst kunnen samenstellen met jeugdliteratuur over het onderwerp en boeken met tips voor rouwverwerking bij kinderen. Maar we wilden iets doen wat van kinderen zelf uitging. Daarom hebben we het ook uitbesteed. Als we het in eigen beheer hadden gehouden, had de nadruk misschien te veel gelegen op de uitvaart zelf. En was het wellicht ook grijs, vaag en somber geworden. Nu zie je toch een gevarieerder en kleuriger produkt, dat tóch gaat over de dood.”

Drie weken geleden bezochten acteurs van het theaterbureau de schoolklassen voor het eerst, met een kleine act over een dood vogeltje. Leerkracht Jonkers: “Je hebt het in de klas wel eens over de dood van de hond of van opa. Ieder jaar vertel ik rond deze tijd ook over de dood van Jezus. Maar we hebben het nooit echt over het eigenlijke verdriet. Nu kwam dat allemaal boven.”

Gisterochtend ontmoetten de kinderen van de verschillende basisscholen elkaar voor het eerst in het uitvaartcentrum, waar de decors en kostuums al klaarstonden. De grote lijn van de voorstelling stond vast: de oma met dat dode vogeltje in het dierenbos en nog één wens. Maar de verdere invulling werd pas in de loop van de dag duidelijk door met de kinderen te improviseren. Het resultaat werd aan het eind van de dag opgevoerd voor alle ouders en door Nuva op video opgenomen. “We hopen dat die band uiteindelijk veel andere kinderen kan helpen”, aldus Holtland.