Neo-nazibeweging groeit en bloeit in Zweden

STOCKHOM - Zweden is in enkele jaren tijd uitgegroeid tot een centrum voor neo-nazistische propaganda. Extreem-rechtse groepen bereiken via muziek, Internet en flitsende magazines steeds meer jongeren.

Twee weken geleden plaatste het Zweedse dagblad Aftonbladet op de voorpagina een foto van een gemaskerde man die een wapen richt op de deur van een bekende tv-presentator, Alexandra Pascalidou. De neonazistische groepering NS-Stockholm had de foto naar de krant gestuurd. De boodschap: Zweedse allochtone burgers als Pascalidou zijn hun leven niet meer zeker. De afgelopen tijd zijn meer bekende Zweden door neo-nazi's bedreigd; de politie weet niet wie erachter steekt.

Begin januari brachten honderden skinheads tijdens een optreden bij Stockholm van een Amerikaanse neo-naziband massaal de Hitlergroet. De politie, op oorlogssterkte aanwezig, arresteerde 300 aanwezigen, onder wie 25 Duitsers, Amerikanen en Noren. De vier musici kregen vorige week een maand gevangenisstraf wegens ophitsing tegen bepaalde bevolkingsgroepen.

Het politie-ingrijpen was uitzonderlijk. In Zweden houden neo-nazi's jaarlijks tientallen concerten. Ditmaal was actie ondernomen, omdat anti-racisten een tegenactie op touw zetten. Om een botsing te voorkomen wilde de politie de harde kern van de neo-nazi's arresteren. Toen de concertgangers zich tegen de politie richtten, pakte deze iedereen op.

“Muziek is een van de manieren waarop rechts-radicale organisaties grote groepen jongeren proberen te trekken”, zegt Helène Lööw, die onderzoek heeft verricht naar neo-nazi's in Zweden. Volgens haar luistert 12 procent van de jongeren tussen 12 en 20 jaar regelmatig naar 'white-power'-muziek. In sommige regio's is dat zelfs 30 procent. Niet allemaal per definitie racisten, vermoedt Lööw. “Sommigen vinden het misschien gewoon goed klinken.” De neo-nazi's hebben hun propaganda volgens Lööw aangepast. “Een aantal groepjes is erg gewelddadig. Maar veel propaganda is afkomstig van Nordland, een van de grootste neo-nazi-organisaties. Nordland wil bredere groepen bereiken, en vreest dat geweld veel mensen afschrikt.” Nordland wordt als een commercieel bedrijf geleid, vertelt Lööw, door zo'n twintig mensen met vrijwel allemaal een lang strafblad. Nordland organiseert de concerten, verkoopt cd's met white-powermuziek, en een tijdschrift dat 88 pagina's telt: twee keer het cijfer 8, een verwijzing naar de eerste letters van Heil Hitler in het alfabet.

De harde kern van Nordland is terroristisch, meent de Noorse onderzoeker Tore Björgo, vorig jaar in Leiden gepromoveerd op rechts-extremistisch geweld in Scandinavië. “Ze hoorden bij de zogeheten White Aryan Resistance, die een racistische oorlog wilde ontketenen. Omdat oorlogen geld kosten zijn ze eind jaren '80, begin jaren '90 banken gaan beroven. Die overvallen liepen een paar keer uit op arrestaties. De overgebleven harde kern veranderde de strategie. Nordland werd opgericht, en de buit van de overvallen werd gebruikt om de infrastructuur voor de muziek- en drukwerkproductie op te zetten.”

- Vervolg op pagina 5

Zweeds wittebrood voor blanke klanten

VERVOLG VAN PAGINA 1

Een Zweedse krant schreef onlangs dat maar liefst 80 procent van alle neonazistische propaganda in de wereld verspreid wordt vanuit Zweden. Torbjrn Eblom van de Zweedse veiligheidsdienst Sapo, kan dit niet bevestigen, maar wel dat Zweedse neonazi's steeds actiever worden. “In Amerika wordt nog altijd de meeste neonazistische propaganda geproduceerd, maar Zweden is in Europa de grootste exporteur.”

Vooral de white-powermuziek is in Zweden een doorslaand succes. Vorig jaar gaf Nordland aan de belastingen een winst op van bijna 450 000 gulden met de verkoop van cd's, zegt Eblom. “Maar een groot deel van de verkoop is zwart.” De politie kan weinig uitrichten. Volgens de Zweedse wet kan een cd een jaar nadat hij geproduceerd is niet meer worden verboden.

Veel cd's worden volgens Eblom goedkoop in Azië geproduceerd. Te bestellen via de internetpagina van Nordland, waar ook verhandelingen staan over 'de leugen van de holocaust'. Tot vier jaar geleden werd volgens Eblom de meeste neonazistische propaganda nog geproduceerd in Duitsland en Frankrijk, maar toen de politie strenger ging optreden na aanvallen op Duitse asielzoekerscentra verhuisde de productie naar het liberale Zweden.

De 'Zakenmannen' van Nordland proberen nu ook hun aanhangers aan te sporen in zaken te gaan, zegt Lööw. “Hun doel is een blanke staat binnen de staat. Blanke bakkers alleen voor blanke klanten dus. Ook zijn er al blanke communes waar biologische producten worden verbouwd. Dat past in hun 'terug naar de natuur-filosofie'. Himmler was ook een gezondheidsfreak.”

Of de propaganda Nederland bereikt is moeilijk na te gaan. “De contacten via Internet zijn niet te controleren”, zegt Jaap van Donselaar van het Anne Frank Instituut in Amsterdam. “Ik weet dus niet of die muziek ook veel verkocht wordt in Nederland.”

Buitenlanders

De buitenlandse druk en de incidenten rond neonazi's hebben niet geleid tot een harder beleid van de politie of een brede publieke discussie. “De Zweedse overheid heeft de dreiging van extreem-rechts nooit onderkend”, zegt Lööw. “Neo-nazi's worden ook nu vooral gezien als een buitenlands verschijnsel. De Zweedse neonazi's zouden een paar zieke geesten zijn. De 25 buitenlandse neonazi's die bij dat concert zijn gearresteerd, kregen meer aandacht dan de 300 Zweedse neonazi's.”

Dat Zweden in de Tweede Wereldoorlog niet bezet is geweest, noemt onderzoeker Bjrgo een belangrijke reden voor hun succes. “De meeste Zweden staan natuurlijk negatief tegenover neo-nazi's. Maar in Noorwegen en Denemarken worden nazi's gezien als landverraders. In Zweden roepen ze niet die associatie op. In de Tweede Wereldoorlog bestond in hogere kringen, zelfs onder leden van de koninklijke familie, sympathie voor nazi-Duitsland. Een grote schoonmaak onder nazi-sympathisanten, zoals in andere landen, is hier uitgebleven. De nazistische ideeën zijn hier dus niet zo beladen.”

Ook Lööw ziet een historische verklaring: “Natuurlijk horen Zweedse kinderen op school over de verschrikkingen van het nationaal-socialisme - buiten Zweden, dus. Ze horen ook geen persoonlijke verhalen van ouders of grootouders over wat de nazi's hebben aangericht.”

Langzamerhand komt de discussie op gang over de Zweedse rol in de oorlog. Zo dreef Zweden veel handel met Duitsland, en nam het grote hoeveelheden goud over van de nazi's, veelal van vermoorde joden. “Het duurt jaren voordat die discussie in de schoolboeken terug te vinden is”, zegt Lööw.

Rechts-extremisten wijken in Zweden volgens Bjrgo ook eerder uit naar neo-nazistische groepen omdat er geen populistische rechts-extremistische partij bestaat die extreme elementen absorbeert. Zweden telt meer immigranten dan de buurlanden, wat volgens Bjrgo ook een voedingsbodem schept voor extreem-rechts.

De kern van de Zweedse neonazi's bestaat uit minder dan duizend man, maar ze zijn goed georganiseerd. Tore Bjrgo is bezorgd over hun invloed op de samenleving. De neonazi's dragen hun boodschap steeds makkelijker uit. Kort voor de Kerst mocht een aanhanger van Nordland aan de universiteit van Umea een lezing houden. Pas na afloop kwamen de protesten.

De Zweedse oud-premier Ingvar Carlsson waarschuwde onlangs dat neonazistische en racistische groeperingen de democratie bedreigen. Hij noemde massawerkloosheid een van de belangrijkste oorzaken van de groei van deze bewegingen.

Ondanks zijn bezorgdheid is Bjrgo tegen een verbod van de organisaties. “Door lid te zijn van dit soort groeperingen blaast een aantal mensen stoom af die ze anders wellicht gewelddadiger uiten. Ik heb liever dat ze naar white-powermuziek luisteren dan dat ze een bom gooien”.