CDA op voorsprong in gezinsdebat

Het wetenschappelijk instituut van het CDA bracht onlangs het rapport 'De verzwegen keuze van Nederland' uit, met voorstellen voor een modern, christen-democratisch gezinsbeleid. Met dat rapport hebben de christen-democraten een intellectuele voorsprong genomen op de andere partijen, vindt Marcel ten Hooven. De auteur is redacteur van Trouw

Los van het oordeel over de concrete voorstellen in het rapport De verzwegen keuze van Nederland, komt het CDA de eer toe als eerste politieke partij een poging te hebben gewaagd het gezinsdebat te normaliseren. Het Wetenschappelijk Instituut van het CDA doorbreekt in dat rapport over een christen-democratisch gezinsbeleid het eigen taboe, door afscheid te nemen van het oude gezinsideaal van de mannelijke kostwinner die zijn zorgende vrouw en kinderen onderhoudt. Sterker, het beschouwt de veelvormigheid aan relaties in de moderne samenleving als winst, evenals de veranderde rolverdeling tussen mannen en vrouwen: 'De kernvraag van een modern gezinsbeleid is hoe de functie van het gezin ondersteund kan worden zonder het erfgoed van de emancipatie teniet te doen.'

De aansprekende gedachte in het CDA-rapport komt erop neer dat mannen en vrouwen in het gezin zowel partner, ouder als individu moeten kunnen zijn. Betaald werk mag voor geen van beide ouders een excuus zijn zich aan de zorg voor de kinderen te onttrekken, noch mag die zorgplicht de keuze voor betaald werk in de weg staan. Hun verantwoordelijkheid als ouders beperkt de partners wel in hun vrijheid de zorg voor de kinderen aan crèches en kinderdagverblijven uit te besteden. De consequentie is dat het CDA afwijzend staat tegenover een volledige werkweek voor beide ouders.

Tot hun essentie teruggebracht komen de meeste van de voorgestelde maatregelen dan ook neer op een herverdeling van tijd en geld, ten gunste van gezinnen en ten koste van mensen zonder kinderen. Die herverdeling is in de CDA-visie een factor van betekenis voor de kwaliteit van het bestaan.

Het CDA onderkent met deze keuzes dat de natuurlijke verwantschap in gezinnen van wezenlijk belang is voor waarden die met het gezinsleven verbonden zijn, zoals liefde, zorg, intimiteit en trouw. De christen-democraten zien bovendien in dat het gezin dankzij de lotsverbondenheid tussen ouders en kinderen door een andere ethiek wordt beheerst dan de buitenwereld. In tegenstelling tot de buitenwereld met haar economische concurrentieverhoudingen kunnen in het gezin deugden als offervaardigheid, altruïsme en onbevangenheid tot ontplooiing komen. Dat zijn tegelijkertijd onmisbare deugden voor de solidariteit en de sociale samenhang in de samenleving.

De christen-democraten stellen terecht vast dat vanwege dat belang voor de samenleving de overheid kan worden aangesproken op een gezinsbeleid. Tegen dat inzicht steekt de reactie van de liberale partijen VVD en D66 op het gezinsrapport van het CDA armoedig af. Zij beperkten hun commentaar tot de dooddoener dat de overheid op het privéterrein neutraal moet blijven en daarom geen gezinsbeleid past. Net zo armoedig was de eerste reactie van de PvdA. Daar vroeg men zich slechts af welke gevolgen de CDA-voorstellen voor de inkomensverhoudingen hebben.

Kortom, de christen-democraten nemen met het rapport De verzwegen keuze van Nederland in het gezinsdebat een intellectuele voorsprong op de andere politieke partijen. Ze appelleren bovendien aan de onrustgevoelens van een grote groep kiezers, met hun waarneming dat veel vaders en moeders nu moeite hebben werk en zorg te combineren en dat daarom een maatschappelijke herverdeling van tijd en geld geboden is. In dat opzicht ontpopt het CDA zich als een vooruitstrevende partij.

Althans, als het CDA het gedachtegoed van zijn Wetenschappelijk Instituut tot het zijne maakt. Dat valt nog te bezien. Het voorgestelde gezinsbeleid confronteert het CDA op sociaal-economisch terrein met zijn verleden. Tal van ingrepen in de verzorgingsstaat waarvoor de partij medeverantwoordelijkheid draagt zijn nadelig voor gezinnen.

Uit het oogpunt van gezinsbeleid is het ook onbegrijpelijk dat telkens weer het pleidooi voor loslating van het wettelijk minimumloon in het CDA de kop opsteekt. En ofschoon het rapport de bevordering van deeltijdarbeid tot de 'strategische hoofdlijn' van een christen-democratisch gezinsbeleid verheft, dreigen de CDA-senatoren in navolging van de Tweede-Kamerfractie tegen het wettelijk recht op deeltijd te stemmen.

Het CDA kan met de omarming van het rapport zijn sociale profiel overtuigend herstellen, na alle schade die het marktgerichte no nonsense-denken eerder heeft aangericht. Maar de tegenkrachten in de partij zijn groot. Het is daarnaast de vraag of onorthodoxe ideeën als het opvoedgeld en het zorgloon een draagvlak zullen hebben in een partij die onder invloed van de bestuurlijke traditie de neiging toont in alles het midden te zoeken.

Het CDA graaft met De verzwegen keuze van Nederland dieper dan de PvdA. Op zich vertoont het rapport raakvlakken met de gedachten die PvdA-Kamerlid Karin Adelmund in de nota Sociale zekerheid bij de tijd over een eerlijker verdeling van werk en zorg ontvouwt. Dat is niet verwonderlijk. Het ideaal van collectieve solidariteit waarop zowel het CDA als de PvdA zijn gezinspolitiek stoelt behoort tot de grondbeginselen van beide partijen. Dat neemt het essentiële verschil tussen de beide partijen in de benadering van het gezin niet weg. Ofschoon ook de PvdA zich zorgelijk toont over de druk die op werkende partners staat om hun baan met het gezin te combineren, schrikt de partij in tegenstelling tot het CDA terug voor de logische consequentie dat een gezin waarin beide ouders een volledige werkweek hebben, ongewenst is. De PvdA, verbonden met de radicale stroming in de emancipatiebeweging, stelt de vrijmaking van de vrouw nog altijd volledig gelijk met het streven naar haar economische zelfstandigheid.

Waar het CDA probeert zowel de ouder, de partner als het individu in het gezin tot zijn recht te laten komen, laat de PvdA, als het erop aankomt, het individu boven de ouder gaan.