LASTIGE VRAGEN (Erik Vos)

Weet u waar u op hoopt?

Dat mensen verdraagzamer worden. Ik hoop dat eigenheid, authenticiteit blijft bestaan zoals diversiteit in taal, cultuur en emoties en dat we in artistiek opzicht ons kunnen wapenen tegen de gruwelijke uniformiteit van de Amikaanse soap-industrie. Ik hoop dat mensen zich blijven realiseren dat ze niet oppermachtig zijn. Mijn afscheidsvoorstelling, Oidipous, heb ik gekozen om het hoofdthema: 'wat doet een mens zonder goden'. Oidipous zet de sfinx buitenspel. Maar dan? Nu is hij én Oidipous én de sfinx, en moet zijn eigen raadsels oplossen. Is de mens daartoe in staat? Uiteindelijk is het moeilijk te leven in eenzaamheid. Ik hoop met een klassiek stuk nieuwe gedachten te stimuleren over hoe de wereld was, is en mogelijk gaat worden. De rijkdom, de ideeën en gedachten van de personages in de tragedie hebben met onze wereld te maken. Het is een verarming als we niet erkennen dat we nauwelijks onze eigen raadsels kunnen oplossen. Een aardbeving of overstroming vind ik nuttig omdat ze de mensen laten schrikken en doen beseffen dat er machten zijn die groter zijn.

Wie heeft het castratiecomplex uitgevonden?

Freud. In z'n volstrekt eenzijdige benadering van het Oidipous-complex.

Bent u een goede vriend?

Ik heb ontdekt dat je met sommige mensen altijd bevriend kunt blijven, wat er ook gebeurt.

Een vriendschap kan gemakkelijk kapot gaan, net zoals een huwelijk. Ik heb een vriendschapscontract met Lodewijk de Boer, dat we een maand geleden, na de première van Oidipous, voor de vierde keer hebben vernieuwd. Normaal tekenen we bij voor een periode van 5 jaar, nu durfden we het aan voor 10 jaar. Waarschijnlijk is dit de laatste keer geweest want het is de vraag of er na 10 jaar nog veel te tekenen valt voor mij.

Bent u bang voor de dood?

Nee, hij is een aardige vijand die me kracht geeft zodra hij nadert. Dat is nu drie keer gebeurd bij mijn vrouw, Inez. In zo'n situatie accepteer ik de situatie niet, wil het lot veranderen. De dood is wel een deel van ons leven, hij heeft aantrekkingskracht, ook op mijn vrouw. Zij is alleen moediger dan ik. Zij zou het liefst onder een boom gaan liggen als ze de dood voelt aankomen. Ik ben laffer. Ik sterf niet bij voorkeur onder een boom. Ik denk er minder aan. Maar ik wil zeker niet onwaardig sterven. Het is te vernederend om met flessen en medicijnen het leven onnodig te rekken. Ik ga binnenkort de euthanasieverklaring tekenen. Mijn vrouw en ik vinden allebei dat we een fantastisch leven hebben gehad. Zij heeft 25 boeken geschreven en ik heb 100 voorstellingen geregisseerd, wat wil je nog meer.

Wat heeft u ertoe gebracht de trouwbelofte te geven?

De hoop op een fantastisch leven samen. Het zweren van eeuwige trouw is een gevaarlijke zaak. Ik heb beloofd m'n best te doen het huwelijk in stand te houden.

Ontwikkelt zich in het huwelijk een gemeenschappelijke smaak?

Nee, smaak blijft van ieder persoonlijk. Je moet oppassen dat je niet een soort kloon wordt van elkaar. Er ontwikkelt zich eerder een gemeenschappelijke levenshouding. We willen steeds minder bezitten omdat we toch straks doodgaan. Mijn vrouw heeft bij de laatste verhuizing veel overbodigs weggedaan, ze wil geen slavin zijn van voorwerpen. Oude manuscripten heeft ze in de container gegooid. Ik loop iets achter bij haar omdat ik nog een boek wil schrijven en allerlei papieren bewaar.

Zou u liever tot een ander land hebben behoord?

Ja. De ergste Nederlandse eigenschap is burgerlijkheid, waar dat begint houdt de eigenheid van de mens op te bestaan.

Als welk gezond dier zou u willen leven?

Als een arend omdat Inez een arend wil zijn. Maar zonder haar zou ik kiezen voor een olifant. Een erg groot dier, dat geef ik toe, maar een edel dier. Een dolfijn zou ook kunnen, maar zeker geen mier. Als arend kan ik met haar meevliegen, om haar heen cirkelen en haar beschermen.

Beklaagt u vrouwen?

Ik ben geen beklager. Beklagen vind ik een weinig zinvolle bezigheid. Als ik zou beklagen zou ik mannen beklagen die vrouwen beklagen. Zeker in ons vak zijn mannen en vrouwen nog steeds duidelijk ongelijk. In de toneelwereld heeft de vrouw het wel moeilijker omdat er minder vrouwenrollen zijn. En als een actrice een ziek kind heeft is ze eerder van slag af dan een acteur. Ik geef de vrouw dan makkelijker vrij voor de repetitie. . .

Verandert je gevoel voor humor naarmate je ouder wordt?

Ja, als je jong bent schiet je meer je pijlen op anderen af. Nu gaat de humor meer ten koste van mezelf. Je ziet als je ouder wordt duidelijker de relativiteit van het leven in. Ik ben ook meer van mensen gaan houden, hun negatieve eigenschappen incluis, terwijl die vroeger eerder ergernis bij me opwekten. Waarschijnlijk omdat ik m'n eigen tekortkomingen beter heb leren kennen.

Gelooft u in God?

Ik geloof eerder in goden in de mens. Net zoals bij de oude Grieken schept ieder mens zich goden en demonen. Bij Sophokles zijn het de goden die de mensen aandrijven, niet de god buiten hen. De oude Grieken hebben verschillende, soms tegengestelde, goden en niet een God zoals in het christendom dat minder dramatisch is omdat christenen kunnen zeggen 'omdat God het wil'. Het leven van de oude Grieken moet dramatischer zijn geweest omdat er altijd een andere god is die iets anders voor ogen heeft. De mens blijft zo uiteindelijk centraal staan in het nemen van beslissingen waarbij ze een constante strijd voeren met duistere machten. Christenen zouden zeggen 'ik heb vannacht naar gedroomd' terwijl een oude Griek zou zeggen 'een goede droom heeft me verzocht' omdat er een aparte god van de dromen bestaat.