Veel ontroering om paus in Cuba

Van onze verslaggever HAVANA, SANTA CLARA - De paus is in Cuba en het verbale gevecht tussen het katholieke geloof en de autoritaire staat is daarmee begonnen. Het is vooralsnog een gevecht op de millimeter, maar amateurexegeten - wat de Cubanen vanwege de immer schaarse informatie in hun land bijna van nature zijn - zien een eerste succesje voor Johannes Paulus II.

De eerste mis die de paus gisteren in Cuba opdroeg, in het stadion van het stadje Santa Clara, was minder druk bezocht dan de autoriteiten hadden verwacht. Hoewel het terrein aardig vol liep, was het niet bepaald dringen voor een plekje. En dat ondanks de verzekering van Fidel Castro persoonlijk, via de tv, dat de bewoners van de 200 000 inwoners tellende stad en de verre omtrek vrij mochten nemen met doorbetaling van loon om de plechtigheid bij te wonen. Langs de route door de stad was het wel druk.

Lang niet alle tienduizenden kenden de gebeden en de gezangen, maar dat kon de sfeer niet drukken. Johannes Paulus en Castro hadden immers beiden verklaard dat álle Cubanen welkom waren, ook de ongelovigen. De paus preekte vooral over de waarden van het gezin en tegen abortus, wat gevoelige onderwerpen zijn in Cuba, waar het scheidingspercentage hoog is en de staat zelfs abortus aanbeveelt als voorbehoedmiddel.

De Cubaanse staatsmedia hebben zich nu volop geworpen op het hoge bezoek uit Rome, een bezoek dat ze afschilderen als een belangrijke verworvenheid van de revolutie. Niet alleen katholieken, die onder een plakaat met de naam van hun parochie langs de route stonden waarover de paus woensdagavond Havana binnen reed, waren ontroerd. “Ik heb niets met het katholicisme, maar ik was toch echt geëmotioneerd toen ik de paus en Fidel elkaar zag begroeten”, zegt een 56-jarige docent aan de Universiteit van Havana.

De bewoners van de hoofdstad stonden rijen dik langs de route om de paus te verwelkomen. Ze hadden er uren wachten in dertig graden voor over om een glimp van de pausmobiel op te vangen. Sommige gelovigen vielen elkaar huilend in de armen nadat hij was gepasseerd.

Dat lange wachten werd deels veroorzaakt door het feit dat de paus en de president elkaar nog wat te zeggen hadden bij de ontvangst op het vliegveld José Martí. Naar verluidt is er lang en hard onderhandeld tussen het Vaticaan en de Cubaanse overheid over de voorwaarden waaronder het bezoek mocht plaatsvinden. De welkomsttoespraken gaven als het ware de uitgangsposities weer van het politiek/religieuze schaakbord waarop kerk en communistische staat de komende dagen de grenzen van samenwerking en vrijheid gaan verkennen.

Vandaar ook dat veel Cubanen woensdagavond in de betrekkelijke beslotenheid van hun woningen gepassioneerd discussieerden over de toespraken. “De paus heeft tussen de regels zoveel mooie woorden gesproken, hij heeft ons aangemoedigd te vechten voor meer welvaart en vrijheid”, zegt Marta, moeder van drie pubers. Volgens haar deed de paus dat met de uitspraak dat de Cubanen de geschiedenis niet op zijn beloop moeten laten maar in eigen hand moeten nemen. Omar, haar man, denkt daar anders over, hij hoorde daarin dat zijn land zich niet door de Verenigde Staten moet laten koeioneren.

En zo wordt elk woord gewogen. Dat de paus iedereen groet, “ook degenen die om uiteenlopende redenen niet aan de plechtigheden kunnen deelnemen”, zou een verwijzing zijn naar de politieke gevangenen - over wie het gerucht gaat dat ze in hongerstaking zijn omdat de paus geen gevangenis zou mogen bezoeken. Eén uitspraak liet weinig ruimte voor dubbelzinnige uitleg: “Ik bid dat dit land eenieder een klimaat biedt van vrijheid, wederzijds vertrouwen, sociale gerechtigheid en vrede.”

Castro ging op het vliegveld nogal in de verdediging, door bij voorbaat te wijzen op de fouten in het verleden van de katholieke kerk: de veroordeling van Galileo, de Inquisitie, de Kruistochten, de misdaden die in naam van de kerk werden gepleegd bij de verovering van Latijns-Amerika. Hij prees de paus dat hij al deze fouten heeft erkend en schetste de slechte wereld buiten Cuba: een wereld vol kinderprostitutie, analfabetisme, kinderarbeid, vreemdelingenhaat, sloppenwijken. Dat hebben we hier allemaal niet, zei hij de paus, dus zo slecht kan het hier niet zijn.