Aftellen begint in Gemeentemuseum/Haags museum grijpt forse restauratie aan voor totale vernieuwing

DEN HAAG - Vanaf vanochtend telt elke seconde bij het Haags Gemeentemuseum. De countdown begint om acht uur te lopen: tussen nu en 1 maart moet de complete collectie - ruim 120 000 voorwerpen - worden verhuisd.

Voordat de bouwvakkers komen, moet niet alleen de kunst weg zijn, maar ook elke spijker en plank zijn gesloopt, die ooit later is toegevoegd aan het ontwerp van Berlage. Bijna alles: schilderijen, meubelen, muziekinstrumenten, beelden, moet op een karretje langs één smalle depotgang. En dan naar buiten via de enige lift, die het regelmatig begeeft. Maar goed, het is ook een echte Berlage-lift, zestig jaar oud en net zo versleten als de rest van het gebouw.

Het Gemeentemuseum ondergaat de komende anderhalf jaar een grote restauratie. Het is het eerste museum in Nederland dat daarbij volledig dicht gaat. Verschillende andere musea beginnen ook met restauraties, maar de meeste, zoals Boymans van Beuningen in Rotterdam, Van Gogh en het Stedelijk in Amsterdam, sluiten alleen bepaalde gedeelten voor het publiek.

Het Haags Gemeentemuseum koos voor de radicale optie, omdat de herstelwerkzaamheden anders tot in de volgende eeuw hadden geduurd, en de directie dat noch de bezoekers, noch de eigen 110 medewerkers wilde aandoen. Bovendien kon men alle spullen tijdelijk kwijt: gedeeltelijk in de reeds gerestaureerde vleugel, die de laatste dagen onder hoogspanning door de bouwvakkers werd afgewerkt, gedeeltelijk in depot-ruimte van het ernaast gelegen Museon. De hoogtepunten uit de Haagse School en Mondriaan komen in de Kunsthal in Rotterdam, en de drie kilometer archiefboeken staan al elders in de stad in het gemeente-archief.

Onrust

Het groene licht voor de verbouwing kwam een half jaar geleden. Dat leidde in eerste instantie tot veel onrust onder het personeel, vertelt Hans Buurman, adjunct-directeur van het museum.

Terwijl Henk Angenent over de finish gaat in Leeuwarden, zitten wij in het gesloten museum te turen naar de vele schermen van de achtergebleven bewakers, stiekem in de hoop ergens een verstopte televisie te vinden. Maar die is er echt niet: er zijn alleen met verpakte kunstwerken volgepropte of al lege zalen te zien.

Het personeel heeft zich verzoend met de sluiting: voor sommigen, zoals de conservatoren, gaat het werk gewoon door. De grootste groep, de technische dienst en de bewaking, krijgt de komende tijd een interne opleiding over automatisering en 'omgaan met kunst'. Daarbij kunnen mensen leren hoe je kunstwerken vast moet houden, inpakken of neerzetten.

De bijscholing maakte enthousiasme los, want deze groep medewerkers heeft weinig opleiding gehad en ziet straks carrièremogelijkheden. Buurman: “De meeste voorwerpen staan nu nog op kaartjes, maar zullen na de cursus door onze eigen medewerkers worden ingevoerd in de computer. Dit is een goede gelegenheid om te checken wat er aanwezig is: bij het Volkenkundemuseum in Leiden kwamen ze bij de automatisering erachter dat er veel voorwerpen, zoals bijvoorbeeld een hele verzameling waardevolle Japanse knopen, verdwenen was.”

Na de eerste stress ziet ook de directie de voordelen van de sluiting. Sinds het buitenland weet dat het museum dicht gaat, groeit de stroom bruikleenaanvragen. Zo gaan de befaamde Esschers naar de Tate Gallery in Londen en veel Mondriaans naar Japan en Zwitserland. Buurman: “We bouwen nu interessante netwerken op. Daarvan profiteren we bij onze heropening volgend jaar zomer. We krijgen dan uit de Tate Gallery een Francis Bacon-tentoonstelling, werken van Hodler uit Zwitserland, modellen van Japanse couturiers en moderne kunst uit Russische musea. Met een beetje geluk komt er een grote Kandinsky-tentoonstelling.”

Het museum probeert de sluiting ook te gebruiken om zijn imago in binnen- en buitenland op te poetsen, nieuw logo en briefpapier incluis. “We willen terugkomen als en flexibel en verrassend museum waar je graag geweest bent. Toegankelijkheid voor het publiek staat voor ons voorop. Zo willen we nu bijvoorbeeld ook cassettebandjes maken waarop de muziek van onze muziekcollectie te horen is. Een instrument moet je immers niet alleen kunnen zien, maar ook horen.”

Kinderatelier

Het Gemeentemuseum voert altijd al kunsteducatie hoog in het vaandel. De projecten die het museum heeft op basisscholen en binnenkort ook op een school voor voortgezet onderwijs in de Schilderswijk worden zelfs geïntensiveerd. Medewerkers van het museum zullen de lessen op de scholen zelf verzorgen. Buurman: “In de toekomst willen we liever vaste banden met scholen opbouwen met aparte kunstprojecten dan grote groepen leerlingen door het museum heen laten racen. Ook komt er straks een grote ruimte als permanent kinderatelier.”

Het museum doet sinds kort ook mee aan buurtactiviteiten in het Haagse Statenkwartier en de wijk Duinoord. “Dat is een belangrijke doelgroep voor ons. Voor hen, net als voor onze museumvrienden, organiseren we de komende tijd lezingen en kunsttrips om hun band met het museum te behouden.”

Boven in de zalen van het museum is het koud, en overal zijn in keurige rijen van vijf de kunstwerken opgestapeld. Aan de muur van zaal 62 hangt nog de tekst van de laatste Mondriaan-tentoonstelling, bijna gebroederlijk naast een stapel werken uit de Haagse School en een figuur van - zo te zien, zonder beschrijving erbij - Giacometti. In de donkere gang van het kelderlabyrint - het depot - ligt 60 jaar Berlagestof, en stapels gele plakbriefjes en labels.

Tussen de met dekens en in kartonnen dozen ingepakte spullen staat af en toe een eenzame laptop. De schilderijen worden soms in schuimplastic ingepakt en vervoerd op karretjes met luchtbanden, want als ze schudden kan de verf eraf springen. Buurman: “Eigenlijk hadden we nog geen echte tegenslagen. Maar straks weten we pas of de planning klopt. Het klinkt misschien raar bij zo'n grote operatie, maar de lift blijft één van mijn grootste problemen.”

Scholen die stellages, spotjes, posters of (kantoor)meubilair nodig hebben, kunnen zich bij het museum melden, want daar mag nu alles gratis weg.