Mager niveau op EK baart zorgen

HEERENVEEN - Succes verblindt. Optisch kende de gelukzaligheid geen grenzen. Drie Nederlanders en een noodgedwongen naar België uitgeweken landgenoot laafden zich aan de (persoonlijke) successen die ze op het EK allround behaalden.

Rintje Ritsma voorop, als de bevestiging van de met argwanende blikken begeleide overstap naar een commerciële ploeg. Daarachter Ids Postma en Martin Hersman als nieuw doorgebroken kernploegschaatsers. En fier op de vierde plaats Bart Veldkamp, die als neo-eenzaat een opmerkelijke 'revival' beleefde.

Louter Nederlanders op het erepodium; in geen enkel jaarverslag van de Koninklijke Nederlandse Schaatsenrijders Bond valt zo'n mijlpaal terug te vinden. De Noren flikten dat kunstje voor het laatst in 1980. Toen dulden Stenshjemmet, Storholt en Oxholm in Trondheim geen enkele inmenging van buitenstaanders. Vier jaar daarvoor werden zelfs de eerste vier plaatsen door Noren, de vier S-en, bezet. Maar of de grote schare kenners nu blij moet zijn met het uitslagenblok van het EK 1996? Om het een beetje in zijn jargon samen te vatten: Henk Gemser stroomde niet over van wat hij vanaf zijn coachpositie aanschouwde. “Ik stroom over van de competitie die er is geleverd, maar ik ben niet trots op wat ik heb gezien. Daarvoor waren de tijden te mager.”

Zo is het ook. Dat zich vier Nederlanders bij de eerste vier of vijf zouden scharen, was voor niemand een verrassing. Het werd bij voorbaat als de dood in de pot gezien. Het EK schaatsen leek op voorhand op de 'kerstviering' van sommige mensen: 27 december is pas een echte feestdag, dan is de kerst weer voorbij. Wat dat betreft steeg het toernooi boven zichzelf uit, maar het was niet meer dan schijnspanning. Een competitiewedstrijd van Ajax in goede doen die in 4-1 eindigt, maar waarin de stand tien minuten voor tijd nog 2-1 is. Als Ritsma blij was, dan was het omdat hij zich helemaal alleen op zijn eerste echte proeve van bekwaamheid had voorbereid. “Dat geeft een extra stukje bekroning. Ik heb altijd gezegd dat het op deze manier kan. Ik heb nu daadwerkelijk bewezen dat het mogelijk is.”

Als Henk Gemser zegt dat hij “emotioneel een beetje overstroomde”, dan was dat omdat hij zich diep onder de indruk toonde van de werklust, gedrevenheid en discipline van zijn twee strijdmakkers. Gemser noemde de zaterdag een 'superdag', omdat Postma Ritsma op de 1500 meter op zijn nummer zette. En hij prees Hersman, vorig jaar nog met hangen en wurgen zesde, maar nu soeverein derde. Maar wat hem zo verdriet en moe maakt, is de immer voortdurende stammenstrijd in schaatsland. “Iedereen probeert zijn gelijk te halen, behalve ik. Je moet het kennelijk van de daken schreeuwen om dat aan te tonen.” Volgens Ritsma zullen meer schaatsers zijn richting kiezen, Gemser blijft denken dat die weg doodloopt. “Rintje gaat er op termijn aan, Bart gaat er op termijn aan.” Refererend aan de lange historie van de KNSB: “Op 120-jarige leeftijd rijden ze geen rondjes meer van 32,5.” Gisterochtend sprak de kernploegtrainer door de telefoon langdurig met de in Collalbo verblijvende Falko Zandstra. Op de inhoud wilde hij niet ingaan, maar iedere luisteraar kon er uit opmaken dat zijn mogelijke overstap naar de ploeg Ritsma een op drijfzand gebaseerde theorie is. Komend weekeinde rijdt Zandstra in Baselga di Pine beide wereldbekeronderdelen. Op de 5000 meter is de tobbende Fries niet startgerechtigd, maar Hersman maakt collegiaal plaats voor hem.

Wat Gemser zorgen baart, is dat het niveau van het Nederlandse schaatsen alleen maar daalt, hoe paradoxaal dat ook klinkt. Om te beginnen: Rintje Ritsma is bepaald geen glanzende kampioen. Twee jaar geleden gaf hij zijn eersteling cachet met een fraai wereldrecord op de 1500 meter, vorig jaar won hij in Heerenveen drie afstanden. In dat opzicht bleef hij nu met lege handen staan. Dat bagatelliseren als: “Het gaat om het klassement, afstandzeges zijn de mensen zo vergeten”, is het inslaan van de veelbewandelde weg van de minste weerstand. De Nederlandse records die Veldkamp op de vijf en tien kilometer klokte (respectievelijk 6.39,40 en 13.46,34), staan inmiddels drie jaar. Wat nog schrijnender is: sindsdien is geen Nederlander ook maar bij benadering in de buurt van die nationale toptijden gekomen. Tegen die achtergrond pleit het niet voor Ritsma, dat hij niet geheel onbevreesd de afsluitende tien kilometerrace tegen Postma tegemoet trad. Postma verspeelde uiteindelijk twaalf seconden (hij mocht er slechts 3,6 verliezen), maar zijn score van 14.26 deed geen hart snel kloppen. Zaterdag leken de meeste tijden op de vijf kilometer zelfs uit de tijd van het Polygoon-journaal te stammen. Eigenlijk sprong alleen de fenomenale sprint van Ids Postma (37,12, waarmee hij de op twee na snelste Nederlander op de 500 meter is) er als lichtpunt uit, en mocht Hersman genoegdoening beleven aan het verleggen van grenzen op de kortste en de langste afstand.

Feit blijft dat de ontwikkeling qua tijd stagneert. Gemser ziet er weinig heil in zijn beide EK- (en WK-)gangers op de stayersonderdelen tot grote hoogten te laten stijgen. Postma en Hersman kunnen hun hoge basissnelheid beter aanwenden voor het perfectioneren van de middenafstanden.

Het ijs kan onmogelijk als de hoofdschuldige worden aangewezen. Daarover waren de meningen in Heerenveen zo verdeeld dat niemand meer wist of het nu goed dan wel slecht was. Bart Veldkamp, winnaar van zowel de vijf als de tien kilometer, is realist genoeg om zich niet op voorhand een uitgesproken favoriet voor die disciplines op de WK afstanden te noemen. Ook in dat opzicht was het EK een slechte graadmeter. De echte kanjers waren er niet. Ook voor de Hagenaar stond de persoonlijke genoegdoening voorop. De vroegere kwelgeest van de KNSB heeft een ietsje pietsje emotie losgemaakt in België. Nee, de koning had nog niet gebeld, maar er doken zaterdag wel drie Vlaamse journalisten en een cameraploeg van de BRTN op in de Thialfhal. “Het is me heel erg meegevallen”, sprak Gaston Tuch van Het Belang van Limburg. “Het is toch echte topsport die hier bedreven wordt. Als Veldkamp op het WK ook weer goed rijdt, gaat het een beetje leven in België.” Hoe het probleem van de tweede startplaats op het EK 1997 moet worden opgelost? Tuch: “Misschien moeten we zijn verloofde (Annamarie Thomas - red) maar nemen.”

Voor Veldkamp trok er desondanks een donkere wolk over het toernooi. Zaterdag overleed zijn grootvader, die zijn kleinzoon jarenlang met de caravan overal achterna reisde.

- Pagina 15: Kassa-bel Thialf galmt als een doodsklok