'Wie niet op Jeltsin stemt, kiest voor het einde van democratie'

MOSKOU - Tussen de gelukwensen die Boris Jeltsin gisteren op zijn 65ste verjaardag ontving, zat ook een opmerkelijk artikel uit de volkse krant Moskovski Komsomolets, dat gewoonlijk weinig moet hebben van de macht in het Kremlin. “De wegglippende Jeltsin”, stond erboven, en toch was het een aardig verjaarsgeschenk.

De krant, die doorgaans goede voelsprieten heeft, haakt in op de anti-stemming die het Jeltsin moeilijk zal maken om half juni zijn macht te verlengen. Deze macht bedreigt ons, schrijft de krant, “met haar incompetentie, met haar verraad, haar stommiteiten, haar gebrek aan wilskracht en al haar andere ondeugden”. “Vandaag is het heel makkelijk om een eind te maken aan deze macht. Het enige wat nodig is, is stemmen op iedereen behalve de president van vandaag. Waarschijnlijk voelt u zich dan opgelucht, waarschijnlijk valt u dan met een zuiver geweten in slaap, maar bedenk wel dat het dan de laatste keer is”, concludeert de krant dreigend. Kortom, wie zijn proteststem tegen Jeltsin uitbrengt, maakt een einde aan de prille democratie van Rusland.

Als de Moskovski Komsomolets daarmee een aanstaande zwenking in de publieke opinie signaleert, dan mag Jeltsin in zijn handen knijpen. Nog voordat hij zijn grofste geschut voor de verkiezingscampagne in stelling heeft gebracht, lijkt zijn boodschap al te zijn doorgedrongen: stem Jeltsin, anders komen de communisten terug.

Alle andere kandidaten voor het Kremlin lijken nu al gedoemd te zijn tot het zijtoneel, waar ze in de stofwolken mogen toekijken hoe ridder Boris het opneemt tegen de communistische draak. En als Jeltsin geen grote ongelukken meer begaat in Tsjetsjenië, en hij zich geen nieuwe ellende op de hals haalt in bijvoorbeeld het verre, onbegrijpelijke Tazjikistan, dan maakt hij een goede kans het gevecht met de communisten te winnen. Mits zijn hart het niet begeeft. Zijn gezondheid lijkt de enige reden te zijn waarom hij zijn kandidatuur nog niet heeft gesteld; hij wacht op het ja-woord van zijn artsen.

Zelfs de nationalistische ophitser Zjirinovski, ook presidentskandidaat, schat de kansen van Jeltsin hoog in. Als Jeltsin zo verstandig is Tsjetsjenië van de aardbodem weg te bombarderen en er ook nog voor zorgt dat de gepensioneerden op tijd hun uitkering krijgen, dan kan hij het presidentschap in zijn zak steken, zei Zjirinovski onlangs.

Decreten

Met dat laatste is Jeltsin hard bezig. Er gaat geen dag voorbij of hij vaardigt een decreet uit dat lonen en pensioenen uitbetaald moeten worden. Zo'n bezorgdheid om de miljoenen Russen die maanden op hun - dan inmiddels gedevalueerde - geld moeten wachten, heeft Jeltsin nog niet eerder vertoond.

Het Internationaal Monetair Fonds, dat Rusland in ruil voor kredieten in een strak financieel keurslijf heeft gedrongen, ziet de stroom geldvretende decreten van het Kremlin met lede ogen aan. Nieuwe financiële remmen die het IMF had willen aanbrengen voordat het met een nieuw krediet van negen miljard dollar over de brug komt, lijken nu geen enkele kans meer te maken. “Het is moeilijk in te schatten of deze maatregelen nog politiek haalbaar zijn in de huidige omstandigheden”, zei een IMF-medewerker in Moskou gisteren zuinigjes.

De communisten maken nog weinig aanstalten om drakendoder Boris uit de tent te lokken. In het parlement, waar de communisten sinds de verkiezingen van december een derde van de zetels hebben, houden ze zich rustig. Parlementaire acties lijken zinloos in de die nog resten tot de presidentsverkiezingen, gezien de traagheid van de parlementariërs en de veto-macht van de president.

Vooralsnog stellen de communisten zich tevreden met de concessies die Jeltsin uit vrije wil doet, zoals de vervanging van ministers die al te westers overkomen. Een poging van de liberale econoom Grigori Javlinski, ook al presidentskandidaat, om Jeltsins regering met een motie van wantrouwen onderuit te halen vanwege Tsjetsjenië, krijgt nog steeds geen communistische steun.

Tsjetsjenië is voor de communisten geen makkelijk onderwerp. Natuurlijk hekelen ze het bloederig geklungel van Jeltsins vertrouwelingen, aan de andere kant passen ze ervoor om de schijn te wekken dat ze Tsjetsjenië los willen laten. “Patriottisme” is tegenwoordig in Russisch-communistische kringen ook een hoog goed.

Het lijkt erop dat de communisten hopen dat Jeltsins regering zichzelf voldoende in de nesten zal werken. De stakingen in de kolenmijnen zijn koren op hun molen. Gisteren lagen 145 van Ruslands 245 mijnen stil. De stakers eisen dat het staatskolenbedrijf de achterstallige lonen uitbetaalt. Maar het staatsmonopolie verwijst de stakers naar de fabrieken en warmtecentrales die weigeren de kolenrekening te betalen.

Sinds de mijnwerkers met grote stakingen het gezag van Michail Gorbatsjov uitholden, worden hun acties met argusogen gadegeslagen. Toch gaat er nu geen siddering van angst door het land heen. Op zichzelf is dat vreemd. De stakingen die Gorbatsjov de das omdeden, waren in het voorjaar, toen de ergste kou al was geweken. Nu staken de mijnwerkers in een periode dat de verwarming nog volop nodig is.

De mijnwerkers hebben iets te vaak hun acties opgegeven als de regering met beloften kwam, om nog angstaanjagend te zijn. Dat kan nog veranderen, als ze het echt aandurven om hun staking vol te houden. Maar dreigende sluiting van onrendabele mijnen, houdt de mijnwerkers op hun hoede.

Mocht Jeltsin door zijn hart of door een uitglijer alsnog onverkoopbaar blijken te zijn bij de kiezers, dan wacht in de coulissen premier Viktor Tsjernomirdin om het vaandel van de heersende macht verder te dragen. Hij is al kandidaat gesteld door een groep kiezers in St. Petersburg. Ook al zegt hij dat hij niets wil weten van zijn kandidatuur, het is voor het Kremlin wel een veilig gevoel dat er een reserve is.