ANDERE TAAL - Dagen

Renee van Riessen is dichteres en filosofe.

De zon gaat nooit meer op.

En dan wanneer het daagt het voor geen troost bereikbaar weten dat er een tuinhuis was dat er geen vogel was.

Marko Fondse Uit: Herderstas (1984)

Dit is een van de eerste gedichten die ik ooit las van Marko Fondse, die ik tot dan toe alleen kende als (subliem) vertaler van het werk van de Russische dichter Majakovski. Ik vond het niet direct een mooi gedicht, maar herkende er iets in, en toen de herkenning eenmaal toegeslagen had, begon ik het ook steeds mooier te vinden.

Het is een tekst die iets magisch heeft, omdat hij verwijst naar de wereld van de droom. In dromen word je je soms met een plotselinge schrik bewust dat je iets essentieels vergat: te zorgen voor een dier of een kind dat aan jou werd toevertrouwd. Ooit hield ik zelf duiven en kippen, en in mijn dromen figureren nu nog steeds de hokken met uitgehongerde dieren. Ze drommen bij het hek, omdat ik vergat ze te voeden, te drenken en hun mest weg te halen. Zo'n soort schrik is ook in dit gedicht aanwezig: de vogel in het tuinhuis aan jou toevertrouwd / moet deze nacht zijn doodgevroren.

De tweede schrik is de deceptie bij het ontwaken: er was niets. Geen vogel, geen tuinhuis, ook geen nalatigheid. De eerste schrik sloeg nergens op.

Deze schok, van het 'dagen', is ingrijpender dan de eerste schok die binnensdrooms blijft. Nu blijft alleen nog over wat Heidegger 'angst' noemde: een gevoel dat nergens meer betrekking op heeft. Er is iets fout gegaan, grondig fout zelfs, maar wat precies? Er was, eens, een droom en hoe angstig de droom ook was, ze had een verband, een verhaal. Nu je wakker bent, blijkt het allemaal van geen betekenis te zijn - maar de beklemming is er nog. Geen tuinhuis, geen vogel.

Ik lees dit gedicht als exempel voor elke vorm van ontwaken: ontwaken uit de nachtelijke droom, uit de droom van een liefde, uit de droom van een mooi, maar onhoudbaar geloof. Binnen de droom zijn troost en reparatie soms mogelijk. Buiten de droom is er alleen een 'voor geen troost bereikbaar weten'. Dromen en dagen wisselen elkaar af, een mensenleven lang.