DUITSLAND

Het cliché 'troosteloze DDR-stad' rolt soms wat al te makkelijk uit de pen, maar gaat zeker op voor Magdeburg, hoofdstad van de deelstaat Sachsen-Anhalt. De stad telt vele wijken met kale en ongezellige woonkazernes, het centrum is sinds de hereniging van de Duitslanden volgeplempt met foeilelijke kantoorkolossen. Als je er 's avonds doorheen loopt, overheerst één gedachte: hier moet ik zo snel mogelijk weg. Zeker met de wetenschap dat het geweld van rechtsextremisten op de loer ligt.

Net als in andere Oost-Duitse steden is de werkloosheid in Magdeburg duizelingwekkend hoog. In sommige wijken heeft 40 tot 50 procent van de beroepsbevolking geen werk. De overheid doet er veel aan om dat percentage lager te krijgen, zoals Melkert-banen en werken met behoud van uitkering, maar door geldgebrek moet ze daarop bezuinigen. Elke maand concludeert het Duitse instituut voor werkgelegenheid dat de werkloosheid in de voormalige DDR 'zorgwekkend' blijft. Magdeburg is geen uitzondering.

Hoge werkloosheid, zeggen alle deskundigen, is een voedingsbodem voor rechtsextremisme. In Magdeburg maken vele groepjes skinheads de stad onveilig, minstens tweehonderd extreemrechtse jongeren zouden 'geweldbereid' zijn. De stad heeft daarnaast een linkse subcultuur - en daar houdt extreemrechts niet van. De skinheads en de punkers gaan elkaar regelmatig te lijf. Elk weekeinde is het knokken.

Een jaar geleden stierf de zeventienjarige Frank Böttcher, een punker, in zijn huis in de wijk Cracau na een overval van skinheads. Zijn dood leidde tot een storm van verontwaardiging. In Magdeburg eisten linkse demonstranten dat de politie en het openbaar ministerie eindelijk eens zouden optreden tegen het geweld van rechtsextremisten. De betoging werd wreed verstoord door skinheads. Er waren die avond in Magdeburg vreselijke vechtpartijen.

Het afgelopen weekeinde was het in de woning van een broer van Frank Böttcher raak. De twintigjarige Peter, ook een punker, was niet thuis. De elf skinheads die het huis binnenvielen (tussen de 13 en 20 jaar) koelden hun woede op de 23-jarige Gordon Gafert, die wél aanwezig was. Ze sloegen op hem in, en trapten nog toen hij bewusteloos op de grond lag. De overval was van 'een ongehoorde bruutheid', aldus woordvoerster Sylvia Niemann van het parket in Magdeburg.

Justitie ontkent met kracht dat er een verband is tussen de dood van Frank Böttcher en de overval op de woning van zijn broer. Tot woede van linkse en anti-fascistische groepen in Magdeburg. Zij wijzen er op dat Peter Böttcher vele bedreigingen heeft ontvangen. “We krijgen je, net als je broer.” De linkse groeperingen zien in de ontkenning van justitie het zoveelste bewijs dat het geweld van rechtsextremisten niet serieus wordt genomen. Politie en justitie zijn er als de kippen bij als linkse jongeren aan het meppen gaan, maar knijpen een oogje dicht als extreemrechtse jongeren geweld gebruiken.

Het verst gaat de plaatselijke PDS, de opvolger van de communistische eenheidspartij SED in Oost-Duitsland. Deze partij zegt zelfs dat de CDU in Magdeburg 'medeschuldig' is aan het geweld van rechtsradicale jongeren. De christen-democraten gruwen van elke alternatieve levenswijze, noemen graffiti 'een vorm van straatterreur', en hebben door hun rigide opstelling de skinheads een vrijbrief gegeven om in te hakken op iedereen die niet volgens de gebaande paden door het leven gaat, luidt de logica van de PDS.

De CDU, het openbaar ministerie en de politie wijzen de beschuldigingen ferm van de hand. Tegen rechtsextremisten wordt wel degelijk hard en kordaat opgetreden. “We waren binnen acht minuten in de bewuste woning”, aldus de politie. “We hebben onmiddellijk negen van de elf skinheads in de kraag gepakt. De twee anderen krijgen we nog wel.”

De burgemeester van Magdeburg, Bernhard Czogalla, wil een snelle berechting van de verdachten. Volgens hem mag uit deze zoveelste overval niet de conclusie getrokken worden dat het stadsbestuur de rechtse jongeren niet in de hand heeft. Hij vindt zelfs dat het de laatste tijd opmerkelijk goed gaat. Er zijn vele projecten om de jeugd van de straat te houden, 'meer dan in welke Oost-Duitse stad ook'.

Linkse organisaties denken daar anders over en gaan betogen tegen 'de laksheid van het stadsbestuur, politie en justitie'. Gevreesd wordt dat die demonstraties opnieuw verstoord worden door skinheads. Om nog een cliché te gebruiken: het kon wel eens tot diep in de nacht onrustig blijven in Magdeburg.