Turkse minister heeft na Europese trip goede hoop op douane-unie

Van onze redactie buitenland DEN HAAG - De Turkse minister van buitenlandse zaken Murat Karayalçin houdt er niet van om gechanteerd te worden, maar hij houdt er evenmin van om zelf te chanteren.

Karayalçin zei dat op een persconferentie in Den Haag, na een vraag over mogelijke negatieve gevoelens tegenover Europa, die zouden kunnen ontstaan als het plan voor een douane-unie tussen Turkije en de EU opnieuw afketst op een Grieks veto. Maar de minister zei er meteen bij wel te vermoeden dat de anti-Griekse gevoelens in Turkije verder zullen toenemen.

Tijdens zijn persconferentie had hij het consequent over 'onze Griekse vrienden'. Ook zou Turkije, bij een nieuwe Europese weigering, nog maar weinig gretigheid aan de dag leggen om de douane-unie er alsnog door te krijgen, zei Karayalçin. Maar helemaal wilde hij, voor dat geval, de deur toch ook niet dichtgooien. “We doen het niet voor onze lol. We hebben er belang bij”, zei hij.

Waarborgen

Begin vorige maand leek de douane-unie rond, toen ook de Griekse onderhandelaar akkoord was. Maar zijn regering floot hem terug, waardoor de zaak opnieuw op lossen schroeven stond. De Grieken willen hardere waarborgen over de onderhandelingen met Cyprus over toetreding, meer steun voor de eigen textielindustrie en een beperking van de financiële hulp die Turkije door het akkoord krijgt (600 miljoen ecu, zo'n 1,3 miljard gulden).

Sindsdien heeft vooral EU-voorzitter Frankrijk zich ingezet voor een oplossing. Karayalçin maakte een rondreis langs de Europese hoofdsteden, al had hij tot zijn spijt enige daavan moeten overslaan, waaronder Athene. Hij hoopt zijn 'Griekse vrienden' maandag tegen te komen in Brussel, als de douane-unie opnieuw aan de orde komt. Karyalçin zei een optimistisch gevoel te hebben overgehouden van zijn rondreis, zonder te durven zeggen dat de zaak beklonken is.

Volgens de minister hebben de Grieken weinig reden om over geld te mopperen. Hij merkte op dat de Grieken alle mogelijke geldelijke steun van de EU hebben genoten, terwijl ze verhinderden dat Turkije sinds 1980 ook maar één ecu van de EU ontving.

Tijdens zijn gesprek met minister van buitenlandse zaken Van Mierlo en met de vaste kamercommissie zijn de mensenrechten aan de orde geweest. Onlangs kreeg Turkije een bar rapport van Amnesty International. Karayalçin zei tijdens de persconferentie dat hij graag over de mensenrechten wil praten, ook met de 'man in de straat', maar dat die kwestie geen verband houdt met de douane-unie, evenmin als de oorlog in het zuidoosten van Turkije.

Geheel volgens het officiële Turkse taalgebruik weigerde hij die oorlog een strijd tussen Koerden en Turken te noemen. Het gaat volgens hem om een oorlog tussen de Turkse veiligheidstroepen en de 'terroristische organisatie PKK', waartegen het leger Koerdische medeburgers moet beschermen. Hij corrigeerde de Turkse oud-premier Mesut Yilmaz, die tijdens een verkiezings-tournée in het oosten van Turkije vorig jaar zei dat er omstreeks vijftienhonderd dorpen waren vernietigd en ontruimd. Karayalçin las van een briefje voor dat het er 1046 waren. Van die dorpen zou in maar liefst 812 gevallen de PKK de vernietiging of ontruiming hebben veroorzaakt, een lezing die volstrekt afwijkt van wat andere bronnen over deze kwestie hebben meegedeeld. Van de overige dorpen zouden 76 op verzoek van het plaatselijke bestuur zijn ontruimd. De overige dorpen zouden de mensen vrijwillig hebben verlaten, om veiligheidsredenen of om ergens anders een beter bestaan op te bouwen.

Tunceli

Vrijspraak dus voor het Turkse leger, in de lezing van de minister, maar een uitzondering maakte hij voor de provincie Tunceli. Daar heeft het leger sinds september vele tientallen dorpen heeft verbrand, volgens onder andere Amnesty International. Trouw publiceerde een kaart van die vernietigingen. Karayalçin zei Tunceli te hebben bezocht, en daar van socialistische partijgenoten te hebben vernomen dat het leger hun dorpen in brand had gestoken. Hij had hun aangeraden via advocaten klachten in te dienen. Volgens hem zijn er vierhonderd van zulke klachten binnengekomen, die worden onderzocht.

Karayalçin gaf toe dat de oorlog een enorme belasting is voor de Turkse economie, maar hij zei dat alleen de vernietiging van de PKK, die vecht voor een onafhankelijke Koerdische staat, een oplossing kan brengen.