SURINAMICA

Suriname-boeken in de universiteitsbibliotheek van Amsterdam. UB, Singel 425. T/m 18 aug. Open ma. t/m. vrij. van 11.00 t/m 16.00

Met de presentatie van de Suriname-catalogus, vorige week donderdag in de UB, is de ruim driehonderd jaar bestrijkende collectie Surinamica van de bibliotheek voor het eerst volledig in beeld gebracht. Voor de samenstellers, bibliothecaris Kees van Doorne en neerlandicus Michiel van Kempen, werd hiermee een vijf jaar durende speurtocht bekroond. De 8 000 titels, die variëren van bellettrie tot etnografie en natuurwetenschappen en die zowel boeken als tijdschriften als kaarten omvatten, maken de verzameling tot één van de belangrijkste in Nederland.

De oorsprong van de collectie gaat terug tot de West-Indische compagnie (WIC), een internationale handelsonderneming die floreerde in de zeventiende en de achttiende eeuw. De WIC, opgericht in 1621 en gevestigd in Amsterdam, had ondermeer het monopolie op de scheepvaart naar de West. Dit gaf aanleiding tot het verzamelen van alle studies die te maken hadden met de wingewesten daar, waaronder ook Suriname.

In 1770 nam de stad Amsterdam het meerderheidsaandeel over dat de invloedrijke familie Van Aerssen van Sommelsdijk via de WIC in Suriname had. En terwijl de kolonie van eigenaar verwisselde, ging ook de bibliotheek over dit rijksdeel in andere handen over. De boekencollectie kwam terecht in de stadsbibliotheek, de voorloper van de huidige UB.

Eén van de spraakmakende werken in de collectie is zonder meer de Narrative of a five years expedition against the revolted negroes of Suriname van de Britse militair John Gabriel Stedman. Dit boek, dat uitkwam in 1796, geeft een onthutsend beeld van de wreedheid die de slaven in de planterskolonie ondervonden. Zo maakte Stedman afbeeldingen van deze lijfeigenen, die bij wijze van straf aan hun ribben werden opgehangen. Zijn verslag wordt dan ook gezien als één van de publicaties die uiteindelijk hebben geleid tot de afschaffing van de slavernij.

Van een geheel andere orde is de serie 'Naamwyser', die voor het eerst in 1684 verscheen. Deze reeks is een register van alle personen die in dienst waren van de WIC. Dus niet alleen de bestuursleden komen op de lijst voor. “Het aardige aan deze reeks is dat hij ook de 'gewone mensen' vermeldt. Als je bijvoorbeeld wilt weten wie de tuinman was van gouverneur Van Aerssen van Sommelsdijk, kan je dat in 'Naamwyser' terugvinden. Waarmee dit werk volledig aansluit bij een nieuwe trend in het documenteren, namelijk om de geschiedenis van 'de kleine man' ook vast te leggen”, vertelt bibliothecaris Van Doorne.

Het catalogiseren van 'Naamwyser' was echter niet zonder problemen, zegt neerlandicus Van Kempen. “Het verwarrende aan deze almanak was dat hij steeds van naam veranderde, waardoor je niet kon zien dat het om een vervolgserie ging. Eén deel heeft zelfs de titel 'Heerenboekje' gekregen. Onze reeks gaat niet verder dan eind achttiende eeuw, maar het kostte aardig wat zoekwerk om de serie bij elkaar te krijgen.”

Trofee Gullit Naast de talloze historische werken, zijn er ook publicaties van recente datum in de verzameling opgenomen, zoals een studie naar Indiaanse culturen uit 1985 en een overzicht van de Surinaamse literatuur, dat twee jaar geleden verscheen. Het actieve aankoopbeleid van de UB moet de collectie Surinamica zo compleet en actueel mogelijk houden, zeggen de catalografen.

Gelijktijdig met de presentatie van de catalogus, werd een Suriname-tentoonstelling geopend in een zaal van de Amsterdamse UB. De geëxposeerde werken lopen uiteen van een publicatie van A. Halberstadt uit 1871, over de kolonisatie van Europeanen in Suriname, tot een beker van stervoetballer Ruud Gullit. “De bedoeling is om een dwarsdoorsnede te geven van onze collectie, en daar valt de trofee van Gullit ook onder”, zegt Van Kempen.

Gullit is echter niet de enige topper in huis. Met haar Metamorphosis insectorum Surinamensium uit 1705 slaat aquarelliste Maria Sybylla Merian beslist geen gek figuur op de tentoonstelling. De in Frankfurt am Main geboren Merian maakte in 1699 een tocht naar Suriname, waar ze zich overgaf aan het bestuderen en schilderen van de gedaanteverwisseling van insecten. Het resultaat is een schitterend boekwerk, dat nu terecht ligt te pronken in een vitrine van de Amsterdamse UB.