Kamer verwijt Van Aartsen zelfcontrole bij evaluatie varkenspest

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De Tweede Kamer is het volstrekt oneens met de manier waarop minister Van Aartsen van landbouw de bestrijding van de varkenspest heeft onderzocht. Omdat ook ambtenaren van het departement aan het onderzoek hebben meegewerkt, vindt de Kamer de evaluatie niet onafhankelijk genoeg. Van Aartsen wil niettemin het vervolgonderzoek op eenzelfde manier aanpakken.

De VVD-minister erkende dat het onderzoek naar de aanpak van de pest tijdens de eerste fase - van begin februari tot begin april - niet 'volstrekt onafhankelijk' is. “Maar welk onderzoek is dat wel?”

Hij stelde dan ook dat de volgende evaluatie, van de maatregelen die de rest van het jaar zijn getroffen, op dezelfde wijze wordt uitgevoerd. De Kamer kon daar door tijdgebrek niet op reageren, dat gebeurt in een volgend debat.

Van Aartsen noemde zichzelf verantwoordelijk voor de evaluatie, al heeft hij er niet aan meegewerkt. Een stuurgroep van hoge ambtenaren, die niet direct bij de varkenspest waren betrokken, hield het proces in de gaten. De uitvoering was in handen van een ambtelijke projectgroep. Een extern bureau deed het daadwerkelijke onderzoek en legde verslag van de interviews waarop de studie is gebaseerd.

Slager

“Ambtenaren hebben het rapport niet geschreven”, verzekerde Van Aartsen de kritische Kamer. PvdA'er Huijs sprak toch van een ambtelijk stuk. GroenLinks-woordvoerster Vos concludeerde dat het ministerie kennelijk zichzelf heeft gecontroleerd. Het CDA vergeleek de werkwijze met een slager die zijn eigen vlees keurt. CDA-woordvoerster Van Ardenne zei bij voorbaat al geen vertrouwen te hebben in het vervolgonderzoek. De andere fractiewoordvoerders namen dat niet letterlijk over, maar uit hun kritiek valt af te leiden dat het Van Aartsen niet makelijk zal vallen de zaken nog eens zo aan te pakken.

Het CDA verweet de minister ook, dat de Kamer de eerste evaluatie pas tien maanden na dato heeft gekregen, omdat Van Aartsen de kwestie over de verkiezingen heen wil tillen. De minister wierp dat verre van zich. “Dit heeft me erg gestoken. Ik zou nimmer zo met de Kamer willen opereren.” Hij meldde dat de eindevaluatie eind maart klaar is, ruim een maand voor de verkiezingen.

Steken laten vallen

Ook over aanpak van de epidemie in de beginfase waren de Kamerleden niet tevreden. Uit het rapport is gebleken dat niet alleen varkenshouders zelf, maar ook de overheidsdiensten in de beginfase steken hebben laten vallen. Op 4 februari, toen het eerste geval van varkenspest officieel werd vastgesteld, waren al 35 bedrijven besmet. “Ik kan met de beste wil van de wereld niet begrijpen dat de sector drie weken weken nodig heeft om vast te stellen dat de pest zich manifesteert”, vroeg de liberaal Blauw zich verwonderd af. D66'er Ter Veer vergoelijkte dat. Hij had in het rapport de vaststelling gemist dat het vorig jaar een koude winter was. Daardoor moest de verwarming in de stallen fiks omhoog, wat volgens Ter Veer tot onduidelijkheid over de aard van de ziekte van de getroffen beesten heeft geleid.

Ook het ministerie en de overheidsdiensten valt het een en ander aan te rekenen, vindt de Kamer. Zij noemde het onbegrijpelijk dat er noch een rampenplan, noch een draaiboek was. Ook was er onvoldoende samenwerking tussen de rijksdienst voor vee en vlees en de algemene inspectiedienst. De Kamer was evenmin tevreden over het feit dat bedrijven eerst preventief geruimd werden, later niet en daarna weer wel.

Van Aartsen verweerde zich door te stellen dat niemand had voorzien dat de epidemie zulke vormen zou aannemen. Begin februari hadden adviseurs hem gemeld dat het pestvirus hoogstens 80 bedrijven zou treffen. In werkelijkheid hebben miljoenen dieren de dood gevonden.

De Kamer, die zich overigens vorig jaar in meerderheid steeds heeft neergelegd bij de aanpak van Van Aartsen, zint nog op een mogelijkheid voor nader onderzoek. CDA, GroenLinks en de RPF willen een parlementair onderzoek. De PvdA sluit dat niet uit - waarmee een meerderheid zou ontstaan.