Nog even gezagsgetrouw

Tien jaar nadat Roemenië zichzelf verloste van zijn 'meest geliefde zoon van de natie, de held onder de helden', blijkt er binnen de kerk die Nicolae Ceausescu tot op het allerlaatste moment slaafs aanbad, nog altijd niet veel veranderd. De orthodoxe kerkleiding is even gezagsgetrouw als onder het communisme, toont weinig animo voor interne vernieuwing en ziet zich met vanzelfsprekende arrogantie als de enige geestelijke hoedster van het Roemeense volk.

De kerk kan dat blijven volhouden zolang 87 procent van de 22,7 miljoen Roemenen zich orthodox noemt, ook al ziet in steden als Boekarest de meerderheid nooit een kerkgebouw van binnen. Zeker op het platteland is de orthodoxe kerk, zoals deze foto's getuigen, niet weg te denken uit het maatschappelijk verkeer. Maar ook nationaal speelt de kerk nog altijd een niet te onderschatten rol. Geen premier zal het in zijn hoofd halen bij belangrijke vieringen of festiviteiten de orthodoxe patriarch niet uit te nodigen. Lokaal horen de bisschoppen evenzeer tot het establishment.

Na de omwenteling van december '89 leek het er even op dat de kerk zich zou vernieuwen. De heilige synode, het hoogste bestuursorgaan van de kerk, sprak zich uit voor kerkelijke hervormingen, eiste een nieuwe kerkelijke wetgeving en stuurde in januari 1990 patriarch Teoctist en een aantal bisschoppen de laan uit. Reden: ze hadden zich tijdens het Ceausescu-bewind als slaven gedragen. Maar al snel was het met deze drang tot vernieuwing en verootmoediging gedaan.

Maart 1990 herstelde de synode de bejaarde patriarch weer in zijn ambt, en van de aangekondigde vernieuwingen is niet al te veel terechtgekomen. Dat geldt ook voor de beloofde oecumenische openheid. Men gunt andere kerken in het land, de Grieks-katholieke voorop, het licht in de ogen niet.

Overigens gaat het de kerk materieel voor de wind. De laatste tien jaar is het aantal kerken, kloosters en seminaries verveelvoudigd. En men lijkt druk bezig het tekort aan priesters, nonnen en katecheten weg te werken. Maar behalve in charitatief opzicht is de kerk niet bepaald een vaandeldrager van geestelijke progressiviteit. Dat zal haar op den duur wel eens kunnen opbreken in een land waar armoede, morele ontworteling en felle hang naar materialisme haasje over spelen.