Ook de positie van fundamentalistische leider Toerabi staat onder grote druk

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Het Soedanese militaire bewind, geschuwd door Soedans buren als een paria, beleeft zware tijden. De onlusten in de hoofdstad Khartoem breiden zich uit tot andere steden.

Terwijl in Khartoem, net als zondag, duizenden studenten vernielingen aanrichtten, kwamen ook in Wad Madani en Port Soedan betogers op de been. De politie beperkte zich ook gisteren tot traangas en schoten in de lucht. De demonstraties zijn de heftigste sinds generaal Omar Al-Basjir in 1989 met een staatsgreep een einde maakte aan het democratische bewind van de toenmalige premier Sadik Al-Mahdi.

De motor van de beroeringen is de universiteit van Khartoem, die ook bij eerdere omwentelingen een belangrijke rol speelde. De Soedanese radio gaf aan communistische studenten de schuld voor de wanordelijkheden, die komen op een tijdstip dat Soedan internationaal meer geïsoleerd is dan ooit, het bewind intern verdeeld is en de gewone burgers zich onder kommervolle omstandigheden op de been houden met politieke grappen en het verzinnen van geruchten. De studenten eisten de vrijlating van drie collega's die zaterdag waren opgepakt, maar protesteerden ook tegen de verhoging van de broodprijs met 50 procent, die het bewind zondagavond bekendmaakte. Soedan heeft, zonder inkomsten van betekenis, een buitenlandse schuld van 18 miljard dollar. Het Internationale Monetaire Fonds heeft zijn handen van het land afgetrokken, omdat hervormingen niet van de grond komen.

Een korte top van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba bezegelde zondag het internationale isolement. Ethiopië eiste maatregelen tegen Soedan vanwege de aanslag op het leven van de Egyptische president Moebarak, afgelopen juni, in Addis Abeba. Eerder sprak Moebarak zelf Ethiopië vrij van betrokkenheid bij die aanslag, nadat hij in een eerste opwelling gemeen was uitgevaren tegen dat land. Moebarak legt nu de volledige verantwoordelijkheid bij Soedan, en vooral bij de voorzitter van het Nationaal Islamitische Front, Hassan Toerabi. In Egypte geldt het als basisschoolkennis dat een Soedanees regime, dat Egypte echt boos heeft gemaakt, een kort leven rest.

Soedan heeft bijna al zijn directe buren tot vijanden gemaakt. De betrekkingen met Oeganda en Eritrea zijn verbroken. Egypte verdenkt Soedan, afgezien van de aanslag op Moebarak, er al jaren van dat het Egyptische fundamentalistische terroristen opleidt. Libië verwijdert massaal Soedanese gastarbeiders, omdat het vreest dat er onder hen fundamentalistische agitators zijn. Kadafi vergelijkt fundamentalisten met aids. Libische fundamentalisten op hun beurt roepen bij demonstraties, in een variatie op de islamitische geloofsbelijdenis: “Er is maar één God en Kadafi is zijn vijand”.

Vanuit de overige Arabische regimes hoeft Soedan, als fundamentalistisch bolwerk, evenmin op sympathie te rekenen, omdat het daar geldt als een uitvalsbasis van het fundamentalisme. Vooral Toerabi, een fundamentalist met de uitstraling van een Britse elitestudent, is de gebeten hond. Toerabi gold tot voor kort als de echte sterke man. Moebarak noemt president Al-Basjir de 'secretaris van Toerabi'. Maar de positie van Toerabi lijkt te zijn aangevreten. Basjir verwijderde onlangs twee zonen van Toerabi uit sleutelposities in de inlichtingendienst. Maar het kan ook dat Basjir en Toerabi, om de boze buren een rad voor de ogen te draaien, een toneelspel opvoeren. Toerabi is een rasacteur.

Maar verontrustend lijkt toch dat nu ook zijn eigen aanhang mort. Een strijder van zijn militie NDF vroeg zich onlangs in het openbaar af waarom Toerabi al 40 jaar baas is van het Nationale Islamitische Front. Het antwoord op de vraag naar Toerabi's machtspositie ligt in de keiharde discipline, waarin hij, lang voor hij de top bereikte, zijn NDF-militie oefende. Daardoor was hij andere, veel grotere milities van tegenstanders de baas, zoals het leger van zijn zwager oud-premier Sadik Al-Mahdi. Al-Mahdi is leider van de Oemmapartij, die steunt op de mystieke orde van de Ansaar.

Eerder dit jaar kwam Al-Mahdi in de cel terecht. Volgens de geruchtenmolen was dat doorgestoken kaart. Toerabi zou voorzien dat zijn dagen geteld zijn. Door hem te arresteren zou hij van zijn zwager een held hebben willen maken, waardoor hij, na de ineenstorting van het regime, de macht kan overnemen. Vanuit familiesolidariteit zou hij vervolgens Toerabi moeten vrijwaren van afrekeningen.