Van Woudestein tot Genève

De penningmeester van Excelsior was woensdagavond gauw uitgeteld. Voor de wedstrijd tegen Haarlem meldden zich precies 84 betalende toeschouwers op Woudestein; goed voor een recette van amper duizend gulden. Toch zal ook Excelsior volgend seizoen enkele miljoenen guldens uit de exorbitant stijgende tv-inkomsten ontvangen. Omgerekend per competitiewedstrijd zal dan minstens vijftig keer zo veel worden verdiend als de recette van woensdag.

Vooral Ajax heeft er de laatste jaren nog al eens op gewezen dat een club als Excelsior niets meer te zoeken heeft in het betaald voetbal. Heeft Excelsior een andere functie dan, pak 'm beet, Xerxes, Zwart Wit '28 of CVV? Vermoedelijk niet meer. Zoals ook Haarlem op het vlak van de sportieve recreatie niet (of niet veel) belangrijker meer is dan EDO of RCH. Het is anderzijds wel begrijpelijk dat Excelsior en Haarlem betaald voetbal willen blijven spelen, want zij krijgen zo maar miljoenen guldens in de schoot geworpen. Het is deze ontwikkeling die Ajax en nog meer top- en semi-topclubs ergert. De smalle top in Nederland zorgt voor de miljoenenstroom aan geld en een stelletje veredelde amateurs profiteert er van. Ooit waren die veredelde amateurs overigens ook clubs met aanzien. Bij het begin van het semi-profvoetbal hadden ruim tachtig clubs wekelijks vele duizenden toeschouwers over de vloer. Toen de top vanaf de middenjaren zestig ging professionaliseren, groeide een kloof met de kleinere clubs die dachten met een leuk draaiende kantine en het verzamelen van oude kranten toch nog te kunnen meedoen. Gaandeweg werd het gat groter. Ajax, dat in de lente van 1965 nog eens moest vrezen voor degradatie naar de eerste divisie, Feyenoord, PSV en in mindere mate FC Twente kwamen ineens met het voetbal-economische verhaal dat deelname aan een Europees bekertoernooi domweg noodzakelijk was. Het was de enige manier om de schoorsteen te laten roken. Meer dan ooit tevoren, werden de topspelers bij dat geringe aantal topclubs geconcentreerd. Ajax, Feyenoord en PSV gingen de eredivisie beheersen. ADO, dat later met Holland Sport tot FC Den Haag samen smolt, dacht er ook nog even bij te kunnen horen, maar die club ging ten onder aan het supporterdom.

Woensdag, de dag waarop Excelsior 84 betalende klanten kreeg, zetten de Europese topclubs de UEFA onder druk. In Genève kwam het tot een vergadering, die in het niet uitgesproken, maar wel bestaande teken stond van een dreigende afscheiding der voetbalelite. Het moet voortaan maar eens afgelopen zijn met het risico - zo vonden de clubs met de duurste spelersgroepen - dat een jaartje niet op hoog Europees niveau kan worden gespeeld. Barcelona, Real Madrid, AC Milan, Arsenal, Bayern München, Ajax en PSV ook, die clubs willen er voortaan altijd bij zijn (bij voorkeur in de Champions League) wanneer de sponsors en de televisie met de stapels bankbiljetten staan te zwaaien. Zij verzorgen immers de duurste shows. Dus willen zij steeds CL-voetbal spelen.

Ooit werd Ajax in het Europa Cup-toernooi voor landskampioenen uitgeschakeld door de Noorse amateurs van Frederikstadt. Dat was vervelend voor Ajax, maar juist ook de charme van de Europa Cup I. Alle kampioenen van Europa mochten meedoen en soms was er sprake van een vermakelijke verrassing. Toen nog stond de sport centraal. Nu wordt het voetbal gebruikt en misbruikt voor andere doeleinden. Silvio Berlusconi, de ex-premier van Italië aan wiens schone handen al zo lang wordt getwijfeld, heeft 'zijn' AC Milan gebruikt om allerlei Cups te winnen en vooral ook zijn Fininvest-imperium uit te bouwen. Berlusconi is een man in mooie kleren. Op zijn tv-zenders wil hij anderen juist uit de kleren zien en op zijn zenders moet ook om het gouden voetbalkalf worden gedanst. In Berlusconi's beperkte visie is slechts plaats voor topvoetbalclubs. De rest heeft geen commercieel belang, dus de rest interesseert hem niet. In andere landen heeft hij genoeg geestverwanten. De machteloos overkomende UEFA-leiders vinden het een zorgwekkende ontwikkeling, maar zij komen de rijkste clubs meteen tegemoet in hun nieuwe verlangens. Het is een ontwikkeling die er toe leidt dat ook overal elders Excelsiors ontstaan.